2020an, Euskal Autonomia Erkidegoko gizarte-babeseko gastua 21.431 milioi eurokoa izan zen, 2019an baino 1.870 milioi gehiago, hau da, % 9,6ko hazkundea. BPGren ehunekoan, gizarte-babeseko gastua 5,4 puntu hazi zen ( % 30) eta per capita gastua % 9,4 gehitu zen (9.757 euro), Eustat Euskal Estatistika Erakundeak landutako datuen arabera.
Gizarte Babesaren Kontua Gizarte Babeseko Estatistika Integratuen Europako Sistemaren (SEEPROS) metodologiaren arabera egiten da, eta Euskadin edozein erakunde publikok edo pribatuk egindako gizarte-babeseko sistemen gastua eta sarrera zenbatzen ditu, Eustatek azaldu duenez.
Gizarte-babeseko gastuan administrazio-gastuak eta gizarte-prestazioetako gastua sartzen dira. Azken horien barruan sartzen dira bai eskudirutan egindako ordainketak, bai gizarte-babeseko sistemetatik familiek jasotzen dituzten gauzazko prestazioak.
Prestazio horien xehetasunei esker, gastua zer funtziotan egiten den azter daiteke. Administrazio-gastuak kenduta, gizarte-prestazioen balioa 21.127 milioi eurokoa izan zen 2020an, 2019an baino % 9,4 handiagoa; kopuru absolutuetan, 1.815 milioi euro gehiago.
Gizarte-prestazioen hazkundearen zatirik handiena “langabezia” funtzioari dagokio, 1.024 milioi gehiago, 2020an 2.051 milioira iritsiz, hau da, % 99,7ko igoera 2019arekin alderatuta.
Funtzio horrek hazkunde handia izan zuen 2019an, batez ere langabezia-sorospenean sartutako hobekuntzengatik eta kotizaziopeko prestazioen zenbatekoaren igoeragatik, Eustatek azpimarratu duenez.
2020an, igoera izan zen, hein handi batean, covid-19aren eragin ekonomiko eta sozialari aurre egiteko ezohiko neurrien ondorioz, alde batetik, norberaren konturako langileen edo autonomoen alde, jarduera uzteagatik edo fakturazioa murrizteagatik prestazio bat ezarriz, eta, bestetik, besteren konturako langileen alde, horiei kontratuak eteten bazaizkie eta aldi baterako ezinbesteko langabeziagatiko lanaldi-murrizketa onartzen bazaie (TERES).
2020an balio absolutuetan hazkunderik handiena izan zuen hurrengo funtzioa “gaixotasuna/Osasun Arreta” izan zen, 2019an baino % 7,4 gehiago, 378 milioi euro gehiago. Horietatik, 192 milioi osasun-arretako zerbitzuen gastua handitzeari dagozkio, eta 186 milioi, berriz, eskudiruzko prestazioak gehitzeari, aldi baterako ezintasunagatiko prestazioetatik hasita. Guztira, funtzio horretan 5.466 milioi euroko gastua egin zen.
Hirugarrenik, balio absolutuetan gehien hazi zen beste funtzioetako bat “zahartzaroa” izan zen, 8.859 milioi eurora iritsi baitzen 2020an, aurreko urtean baino 294 milioi gehiago ( % 3,4), aurreko urteetan baino hazkunde txikiagoa.
Gizarte-bazterketa
“Gizarte-bazterketa” funtzioa % 10,9 hazi zen balio erlatiboetan 2019arekin alderatuta, eta horrek, balio absolutuetan, 62 milioi gehiago ekarri zituen, eta 2020an 631 milioira iritsi zen. Funtzio horretako gastu gehiena Diru-sarrerak Bermatzeko Errentara eta Gizarte Larrialdietarako Laguntzetara bideratutakoa da, zeinak 42 milioi inguru handitu baitziren 2020an.
Aurreko urteetan bezala, gasturik handiena egiten den funtzioa “zahartzaroa” da, pentsioetara, mendekotasunarekin lotutako prestazio ekonomikoetara eta gauzazko beste prestazio batzuetara bideratutako gastua barne, hala nola egoitza-zerbitzuak eta etxeko laguntza.
2020an, funtzio horren garrantzia ehuneko 2,4 puntu jaitsi den arren, gastu-portzentajerik handiena izaten jarraitzen du, gizarte-prestazio guztien % 41,9.
Osasun-arreta
Hurrengo gastu-zenbateko handiena “gaixotasuna/Osasun Arreta” funtzioari dagokio; izan ere, 2020an 5.466 milioi euroko gastua izan zen, prestazioen gastuaren % 25,9, nahiz eta haren pisua ere puntu erdi jaitsi den 2019aren aldean.
Hirugarrenik, gastuaren hazkunde handiaren ondorioz, “Langabezia” funtzioa dago, 4,4 ehuneko-puntutan handituta, 2020an gizarte-prestazioetako gastuaren % 9,7ra iritsi arte.
Gainerako funtzioek aurreko urteen antzeko pisu erlatiboari eusten diote: “Biziraun” dutenen araberako gastua % 9,2 da, “Baliaezintasuna” % 6,2, “Familia eta seme-alabak” % 3,4, “Gizarte-bazterketa” % 3,0 eta “etxebizitza” % 0,7.
Gizarte-babeseko gastua egiten duten erakunde-unitateei dagokienez, Gizarte Segurantzaren Sistemak eta Estatuko Administrazioak egindako gastua guztizkoaren % 62,7 izan zen 2020an, eta % 12,6 hazi zen 2019an baino, 1.508 milioi gehiago.
Arrazoiak honako hauek izan ziren: aldi baterako ezintasunagatiko prestazio ekonomikoen igoera, “Gaixotasuna/Osasun Arreta” funtzioan sartzen direnak (127 milioi gehiago), eta “langabezia” funtzioari lotutako prestazio ekonomikoen igoera, neurri batean covid-19aren eraginari lotutako ezohiko neurriak hartzearen ondorioz (1.000 milioi inguruko gehikuntza ekarri zuen).
Euskal administrazioek egindako gastua guztizkoaren % 30,8 izan zen, 6.591 milioi eurora iritsiz, 2019an baino % 4,9 gehiago.
Hazkunde hori, alde batetik, osasun-sistema publikoaren gastuaren hazkundeari dagokio, % 5,1 hazi baitzen eta 4.190 milioi eurora iritsi baitzen.
Bestalde, gainerako gastua gizarte-zerbitzuen sistema publikoari dagokio, eta Eusko Jaurlaritzaren, foru-aldundien eta toki-administrazioen erakundeak hartzen ditu barnean, guztira 2.401 milioi euro, 2019an baino % 4,5 gehiago.
Azkenik, erakunde pribatuen gastua guztizkoaren % 6,5 izan zen, 1.406 milioi eurorekin, hau da, % 4,2ko gehikuntza.