Ekaitz perfektua da. Ekonomia nagusi askok jasan behar duten zahartze demografikoak gastu publiko handiagoa ekarriko du berekin, pentsioen ordainketari eta osasun- eta mendekotasun-zerbitzuei lotuta. Aldi berean, lan egiteko adinean dagoen biztanleriaren galerak eragina izango du zerbitzu eta prestazio horiek finantzatzen dituzten zerga-sarreren eta gizarte-kotizazioen beherakadan.

Aspaldidanik ari dira horretaz ohartarazten nazioarteko erakunde nagusiak. Ekonomia Lankidetza eta Garapenerako Antolakundeak (ELGA) joan den astean egin zuen enegarren aldiz, Etorkizuna finantzatzen: biztanleriaren zahartzeak diru-sarreretan duen eragina txostenean. Prospektiba ariketa batean, herrialde aberatsen klubak aurreikusten du hemendik 2040ra gobernuen diru-sarrerek abiadura desberdinetan aurrera egitea faktore demografikoaren arabera. Diru-sarrera publikoen hazkunderik txikiena izan duten herrialdeen artean, biztanleria zahartuena dutenak daude. ELGAk errepikatu duenez, besteak beste, Espainia, Alemania, Italia, Grezia eta Portugal jarri ditu adibidetzat. Aitzitik, biztanleria gazteagoa duten herrialdeek diru-sarrera gehien dituztenen artean egoteko joera dute.

Izan ere, Espainia, Europako hainbat kide bezala, taularen beheko aldean kokatzen da, bi eta lau hamarkaden artean lan egiteko adinean dagoen biztanleriaren proportzioa zein izango den ikusteko. Gaur egun herrialdeak bere biztanleen % 65 inguru lan-merkatuan parte hartzeko aukera badu, kopuruak bederatzi puntu galduko ditu hemendik 2060ra.

Lanari lotutako diru-bilketaren pisua erakusteko, ELGAk gobernu zentralen eta eskualdeetako gobernuen diru-sarreren arteko aldea ere badu; izan ere, gobernu zentralak jabetzaren gaineko zergen mende daude, eta gutxiago lanaren diru-sarreren gaineko zergen mende. Bilketa-balaztada handia, horregatik, lehen multzoan gertatzen da.

Diagnostiko horretatik abiatuta, ELGAk hainbat gomendio proposatzen ditu, zahartzearen ondorioz epe luzera pentsioak, zaintzak eta arreta medikoko gastuak haztea espero baita. Espainian bakarrik, pentsioak KPIren arabera indexatuta, prestazio horietan egindako gastua 185.000 milioi euro ingurukoa izango litzateke datorren urtean.

Erreformak egitea

Mathias Cormannek zuzentzen duen erakundeak, zehazki, erreformak egiteko eskatzen du, zerga-sarrerak zahartzearen aurrean erresistenteagoak izan daitezen. Zerga-figura guztien artean, dokumentuak kontsumo-kargak aipatzen ditu, bereziki BEZa. Aldaketa demografikoarekiko erresistenteagoak dira; beraz, kontsumoa oraindik zerga altuen mende ez dagoen herrialdeetan, tasak handitu egin daitezke zahartzearen erresilientzia bultzatzeko. Kontsumoa nahikoa zergapetuta dagoen lekuetan, ELGAk tasa murriztuak eta supermurriztuak kentzea iradokitzen du.

PFEZari dagokionez, prozesu horiek gehien eragiten dioten zergetako bat, ELGAk iradokitzen du laneko errentetan soilik ez zentratzea eta kapitalaren eta pentsioen ondoriozko diru-sarreren gaineko zergen pisua handitzea. Era berean, erakundeak lan-sarrera gehiago eta atxikipen handiagoak izateko joera duten adin-taldeak handitzera animatzen du. Hori egiteko, emakumeak, adinekoak eta etorkinak batu edo lan-indarrean jarraitu behar dute. Produktibitatea eta, beraz, soldatak handitzeak diru-bilketa ere hobetu dezake.

ELGAk azpimarratu du, halaber, osasun-sistema finantzatzeko karga fiskala ez dela mugatu ongizate-estatuaren onura gutxiago izan dezaketen adin-taldeetara – Langileak –, belaunaldien arteko tentsioa ez sortzeko. Beraz, biztanleria aktiboa murrizten den heinean, “Zerga horiek are gehiago zergapetzea, diru-sarrera fiskalen murrizketa konpentsatzeko, lan-merkatuan distortsioak sor litzake, eta belaunaldien arteko arazoak sortu, ongizate-estatuari laguntza txikiagoa emateko”. ELGAk argudiatu duenez, kapitalaren, jabetzaren eta pentsioen ondoriozko diru-sarreren gaineko zergekiko mendekotasun handiagoak zerga-sistemaren erresilientzia areagotu dezake, biztanleria zahartzearen aurrean, eta, aldi berean, belaunaldien arteko edozein tentsio minimizatu.

Egilea Andoni Beitia