Elkarrekin urrunago ‘eslogan korporatiboa izan da, duela bi urte arte eta denbora luzez, Orona kooperatibak ospe eta marka estrategia gisa erabili duena balio kooperatiboei balioa emateko kapital-enpresen balioen aurrean, Electra Vitoria kooperatibarekin integratu ondoren, azken horrek zailtasun ekonomiko batzuk baitzituen. Igogailu-fabrikatzailearen hazkunde ez-organiko horrek igoeraren sektoreko tokiko enpresa txikiak erosten jarraitu zuen, bai Estatuan, bai Frantzian, bai Beneluxen, bai Erresuma Batuan, adibide batzuk aipatzearren.

Bi urte geroago, badirudi Oronak asmoen konpromiso hori bertan behera utzi duela eta, Ulma kooperatibarekin batera, koopexit-a gidatzen ari dela, baina inork ez du ulertzen, duen garrantziarekin, Mondragonen irteera-prozesua gauzatzeko arrazoiak, lehenbailehen garatzeko premia eta aukeratu den unearen egokitasuna, bizi dugun egoera ekonomiko zalantzazkoa eta aldakorra kontuan hartuta.

Ikuspegi orotik begiratuta, ez dirudi arrazoizkoa denik Mondragon industria arloko kooperatiba garrantzitsuenetako bik koopexit hau beren gobernu eta zuzendaritza organoetatik eman nahi dioten bizkortasunarekin hasi izana, bazkide kooperatibistek aldez aurretik euren asmoen berri izan gabe.

Kontua da enpresa horien jabeek, hau da, bazkide kooperatibistek, prentsaren bidez jakin dutela beren etorkizunerako hain garrantzitsua den erabaki baten berri, filtrazio interesatuen bidez. Filtrazio horien helburua da a priori iritzi orokor bat ezartzea sustatzaileek nahi duten helbururantz. Gardentasunaren eta parte-hartzearen adibide bikaina, are gehiago gizarte-ekonomiako enpresetan.

Gaur egun, oraindik ez dakigu Oronak eta Ulmak zergatik utzi nahi duten Mondragon, eta zergatik ezin izan dituzten beren negozioak korporazioaren barruan garatu. Azken batean, zein alde egongo da bere enpresa-proiektu rialak garatzeko kooperatiba-taldearen barruan edo kanpoan egoteak? Inork ez du azaldu, ezta Oronako arduradun batzuk anonimotasunetik atera eta elkarrizketak ematen dituztenean ere, Oier Lizarazu Oronako Artezkaritza Kontseiluko (kapital-enpresa bateko administrazio-kontseilua) presidenteak duela egun batzuk argitaratu zuena, esaterako. Horrek, krisiari argi gehiago eman beharrean, nahasmen handiagoa sortu du.

Nola da posible, filtrazio interesatua egin eta hilabetera, Oronako arduradun korporatiboak hain baieztapen zehaztugabeak egitea Ulmarekin abian jarri duen koopexit-a Mondragonekin lotura desberdina ezartzeko ustezko ezezko bati emandako erantzuna dela, bai eta kooperatiba-taldearen sektore, tamaina eta negozio-mota guztiak barne hartzeko harreman-esparru berri bat planteatzeari buruzkoa ere. Horri esker, igogailuen fabrikatzaileak autonomia izango luke bere enpresa-proiektuak modu osoagoan garatzeko.

Modu eufemistikoan, Mondragon nahieran bat planteatzea da kontua, gutxi batzuen interesak lehenetsiz gehiengoaren interesen aurretik. Batzuen neurrira egindako jantzi bat egin nahi izatea da, taldeko kide izateko arauak beste batzuk direnean, eta ahalik eta lasterren aldaketa planteatzea, Korporazioak berak hain garrantzitsua den gai bat eztabaidatzeko dituen mekanismo guztiak kementsuki hautsiz.

Oronako eta Ulmako arduradunak joan den ekainean saiatu ziren aste honetan Donostian egin den kongresuan beren proposamena txertatzen, epez kanpo eta denborarik gabe, gobernu-organoek (Batzorde Iraunkorrak eta Kontseilu Nagusiak) aztertu, eztabaidatu eta ponentzia gisa aurkeztu ahal izateko, kooperatibisten artean eztabaidatzeko. Kontuan izan behar da Mondragonen kongresu-prozesuak hilabete askotako prestakuntza behar duela; izan ere, txostenak kooperatiba bakoitzari bidaltzen zaizkio, eztabaidatu eta zuzenketak egin ditzan, eta, ondoren, Korporazioko gobernu-organoei helarazten zaizkie, foro horretan eztabaida dezaten. Mondragon Korporazioko arduradunek ez zuten inoiz adierazi Oronak eta Ulmak defendatzen dituzten jarrerak eztabaidatzearen aurka zeudenik, baizik eta taldearen barruan ezarritako bideen barruan, eta, beraz, ez da ulertzen irteera-prozesu hau zein presarekin hasi duten, zuzendari batzuen interes pertsonalengatik ez bada.

Lizarazuren baieztapenek ez dute zentzurik Orona Mondragon Korporazioko kooperatiba bakarra denean; izan ere, Orona da, berez, taldearen barruan banaketa bat osatzen duen kooperatiba bakarra, Jasokundekoa, jarduera horretan aritzen den enpresa bakarra baita, eta horrek esan nahi du bere enpresa-proiektua garatzeko autonomia duela. Zein autonomia gehiago izan dezakeen Oronak, bere zuzendariek urte asko daramatzatenean Mondragon Korporazioko gobernu-organoen bileretara joan gabe, non taldeko kooperatiba guztiek parte hartzen duten, Hernaniko kooperatibako zuzendari batzuek taldearekin dituzten desadostasun eta eztabaida pertsonalisten ondorioz.

Oronako presidenteak aukera bikaina alferrik galdu zuen azaltzeko zergatik zuzendari nagusi ohiak, duela urtebete aurre-erretiroa hartu zuenak, enpresako aholkulari izaten jarraitzen duen eta Orona Holding, S.A.ren presidente den. Orona S. Coop. enpresak % 100ean partaidetutako sozietate instrumentala da, eta 30 filial inguru ditu Europan eta Estatuan, igogailuen fabrikatzaileak iaz erregistratu zituen salmenten 832 milioi euroetatik ia erdia fakturatzen dutenak. Oso garrantzitsua da Oronako bazkide kooperatibisten % 10ek baino gehiagok gutun bat bidali izana Kontseilu Errektoreari, eztabaida zabala, gardena eta lasaia ahalbidetuko duen partaidetza-prozesu bat eskatzeko. Bertan, zuzendaritza-organoez gain, gizarte-kontseilariek eta kooperatibako langile guztiek parte hartu ahal izango dute, hilabeteak iraun duten beste ekimen batzuekin egin den bezala, hala nola plan estrategikoak egitea. Zenbait gizarte-kontseilutan, batez ere Donostiako eremuan, nolabaiteko desadostasuna sortu da gaiaren formari eta funtsari buruz. Erantzuna, ezohiko batzar nagusia datorren abenduaren 16an egitea ez ezik, gutunaren egileen deskalifikazioa ere izan da. Oronan, desadostasunek ondorio profesional eta laboralak izan ditzakete. Oronak eta Ulmak sustatutako koopexita ez da bazkide kooperatibistei eta Mondragon Korporazioa osatzen duten kooperatiba guztiei soilik eragiten dien gaia, baizik eta euskaldun guztiei ere badagokie, Mondragonek baino gutxiago esan nahi baitu 80.100 langile baino gehiagori enplegua ematen dien lehen euskal industria-taldearen sendotasunean eta garrantzian eragina izateko aukera, are gehiago egungo egoera ekonomiko konplexuan. Herri kontua da. Hain sinplea eta hain transzendentea.

Egilea Andoni Beitia