Errusiaren Ukrainako inbasioak eragindako krisi energetikoaren aurkako Gobernuaren esku-hartzearen amaieraren hasiera eta normaltasun zaharrera pixkanaka itzultzearen hasiera markatzen duten neurri-sorta zabalaren erdian, horietako bat erabat oharkabean igaro da: 67 euro/MWh-ko muga ezabatzea epe finkoko aldebiko elektrizitate-kontratuetan. Prezio horretatik aurrera, sektoreko enpresei murriztu egiten zaizkie etekinak. Gobernuaren arabera, gasaren gorakadaren usainean, erregai horren prezioak argi-kontratuetan barneratzetik zetozen aparteko mozkinak.

Neurria itzalita geratu da, Europar Batasunak 2022an Espainiari eta Portugali baimendu zien eta aurten ere indarraldia duen beste muga bat desagertu delako: salbuespen iberikoa. Ziklo konbinatuko zentraletan elektrizitatea ekoizten den gasaren prezio altuek pooleko gainerako energien prezio marjinala kutsa ez zezaten (inframarginalak deiturikoak: nuklearra, hidroelektrikoa eta berriztagarri batzuk), gasaren batez besteko prezioa 48,8 euro/MWh-koa izan zen, eta hortik aurrera ezin zuten zikloek markatutako marjinala kobratu. Iberiar penintsulako salbuespena erabakita zegoen; izan ere, gasaren kotizazioen jaitsierari esker, otsailetik ez zen aplikatu behar izan, eta, gainera, hura luzatzeko, Europar Batasunaren berariazko oniritzia behar zen.

Enpresentzat ez zen hain argia 67 euro/MWh-ko muga desagertzea; izan ere, Trantsizio Ekologikorako Ministerioaren asmoa beste sei hilabetez luzatzea zen, Bruselaren baimenik gabe ere. Azkenik, Gobernuak ez egitea erabaki du, eta araua “bertan behera geratu da, ez da beharrezkoa izan indargabetzea, indarraldia aurten amaitzen zelako”, sektoreko iturrien arabera.

Hori da oharkabean pasatu den beste arrazoietako bat: ez da ageri Ministroen Kontseiluak asteazkenean onartutako errege lege-dekretuan, eta ez Gobernuak ez enpresek ez dute aipatu nahi izan. Lehenengoa, “enpresen aldeko neurriari kritika posibleak saihesteko, eta enpresek, arrazoi beragatik”, diote iturri berberek. Are gehiago, 2023an eta 2024an petrolio- eta gas-enpresa elektrikoen diru-sarrerak zergapetzen dituen zergaren konpentsazio gisa energien inbertsioak kentzeko Gobernuak hartutako erabakiak sortutako polemikaren ondoren.

Gutxitzearen eragina oso garrantzitsua izan zen gasaren prezio altuekin. Jose Bogas Endesako kontseilari delegatuak 2022ko emaitzen aurkezpenean adierazi zuenez, konpainiak 6.000 milioi gehiago irabaziko zituen neurririk gabe. Hala ere, 2.541 milioiko irabaziak izan zituen, 2021ean baino % 77 gehiago.

Poolaren prezioaren jaitsierak (2023 itxiko duena 90 euro/MWh) mozkinen gutxitze-marjina murriztu badu ere, elektrikoek oraindik izango dute marjina datorren urtean desagertuko den muga gainditzeko: 2024rako gerokoak 80 euro/MWh-tik gorakoak izango dira eta 67 euro/MWh-tik gorakoak.

Gasaren prezioen eraginpean ez zeuden teknologien ezohiko mozkinak gutxitzea izan zen krisi energetikoaren ondoren Gobernuaren eta elektrikoen arteko lehen borroka handia. 2021eko irailean, Gobernuak, alde bakarretik Europako Batzordeari galdetu gabe, aparteko onura horiek murrizteko lehen arau bat onartu zuen, hilabete geroago alde biko kontratuak baztertu eta pooleko salerosketetan bakarrik aplikatu behar izan zuena. 2022an, Exekutiboa Europako Batzordeak babestuta sentitu zen (Toolbox II komunikazioan “murrizketa-arauak” aholkatu zituen), eta alde biko kontratu guztiak barne hartu zituen, eta 67 euro/MWh-ko muga jarri zuen urte horretako ekainean.

Azkenik, urrian, Bruselak energia-krisia arintzeko neurriak formalizatu zituen 18/54 Larrialdi Erregelamenduan, baina aurten, eta berariaz EBko Kontseiluan, gutxiagotze horren luzapena ezeztatu zuen. Gobernuak soka tenkatu zezakeen arren (izan ere, EBk ez ikusiarena egin zuen 2021ean, Espainiak murrizketei aurrea hartu zienean), neurria bertan behera uztea erabaki du.

Enpresa-iturriek uste dute erabakia koherentea dela energiaren prezioen beheranzko bidearekin, eta, batez ere, “ez delako sartzen EBk aurten onartutako merkatu elektrikoaren erreforman”. Erreforma, Frantziako nuklearrari eta Alemaniako ikatzari mesede egin diena, krisiaren emaitza politikoa izan da (prezio marjinalen sistema aldatzea nahi zuen Espainiarentzat ez zen oso ona).

Egilea Admin