Eskuragarria, iraunkorra eta malgua da. Duela hamarkada batzuetatik hona, eguneroko bizitzako milaka objektu eta artikulutan dago, eta plastikoa zibilizazio modernoaren sinbolo bihurtu da. Urtero, munduan 430 milioi tona osagai ekoizten dira. Arazoa da erdia baino gehiago – 280 milioi tona inguru – zabortegietan amaitzen dela, baita ozeanoetako uretan ere, Nazio Batuen Erakundeak ohartarazi duenez, basa-floraren eta -faunaren bizitzan eta baita giza osasunean ere eragin handia baitu.

Baliabide hori ahalik eta gehien birziklatzea eta berreskuratzea lehentasun bihurtu da maila globalean. 2018an, Europako Batzordeak Plastikorako Europako Estrategia abiatu zuen Ekonomia Zirkular batean, 2025ean birziklatutako material horren hamar milioi tona produktu berri bihurtzeko helburuarekin. Ibilbide-orri honek lau ardatz ditu: birziklapenaren kalitatea hobetzea, zabor-ekoizpena geldiaraztea, soluzio zirkularretarantz inbertsioa eta berrikuntza bultzatzea eta ekintza globalak aprobetxatzea. Sei urte barru, 2030ean, plastikozko ontzien % 100 modu errentagarrian birziklagarria izan behar da Europan.

Erronka handia da, baina dagoeneko aurrerapauso handiak eman dira helburu hori errealitate izan dadin, ikerketetan egindako aurrerapenari eta punta-puntako teknologian egindako inbertsioari esker. 1985ean lehen urratsak eman zituenetik, GAIKER Zentro Teknologikoa, Basque Research & Technology Alliance (BRTA) erakundeko kidea, erreferentzia bihurtu da material plastikoen birziklapenean. Bizkaiko Parke Teknologikoan kokatua, irabazi-asmorik gabeko erakunde pribatu honek ezagutza propioa sortzen eta soluzio teknologiko berritzaileak garatzen dihardu, ondoren enpresei transferitzen dizkienak. Denbora horretan guztian, ikerketa aplikatuko 1.650 proiektu ingurutan parte hartu du, hainbat sektoretako bezeroentzat.

Polimero iraunkorragoetarantz aurrera egitea, prestazio funtzional eta estruktural hobeekin, eta hondakin horiek lehengai berri bihurtzea ahalbidetzen duten prozesu industrialen eta aplikazioen garapena dira ekonomia zirkularra aktibatzera bideratutako soluzio berritzaileenetako batzuk. “Identifikazio automatikoko teknologiak funtsezkoak dira materialak mota guztietako hondakinetan sailkatu ahal izateko”, azaldu du Sixto Arnaiz GAIKEReko Birziklapen eta Ekonomia Zirkularreko arduradunak. Teknika horiei esker, software baten eta adimen artifizialeko tekniken bidez berrikusten diren hondar guztiei buruzko informazio zehatza azter eta lor daiteke, irudi edo seinale gisa. Horrek aukera ematen du, adibidez, nahi ez diren ezpurutasunak kentzetik material baliotsuak berreskuratzera.

Horrelako prozesuak bereziki baliagarriak dira enpresek birziklatzearekin dituzten erronkei berme osoz aurre egin ahal izateko, gero eta konplexuagoak baitira. Gaur egun ohikoa da zenbait material dituzten hondakinei aurre egitea, kontzentrazio baxuetan edo oso zati txikietan dauden substantziekin. Halaber, aurrera egin da hondakin berriekin (bateriak eta bioplastikoak, esaterako), konplexuagoekin (ijezketak) edo diluituekin (kontzentrazio txikiko gehigarriak) lan egiteko gai diren teknika espezifikoetan.

Produktu berrietarako kimika

GAIKERek bultzatutako beste ikerketa-proiektu disruptiboenetako bat hondakin plastiko kimiko oso espezifikoak edo prozesu tradizionalen bidez birziklatzen zailak tratatzeko birziklapen kimikoko prozesuak dira. Horrela, jatorrizko lehengaiaren kalitate baliokidea duten produktuak lortzen dira. Kasu honetan, tenperaturaren eta ingurune egoki baten laguntzarekin, hondakin plastikoak beste substantzia batzuk bihurtzen dira, eta horiek balia daitezke erregaiak, oinarrizko produktu kimikoak (gasak eta olioak) edo material landuagoak (erretxinak edo zuntzak) lortzeko.

Irtenbide horiei esker, ekonomia zirkularra aktiba daiteke sektore berean edo industria desberdinen artean. “Gure azken helburua birziklatze-prozesu espezifikoak diseinatzea eta ebaluatzea da, ziklo ekonomikoetara itzul daitezkeen kalitate goreneko material berreskuratuaren frakzioak lortzea ahalbidetuko dutenak”, onartu du Rafael Miguel GAIKEReko Ekonomia Zirkularraren eta Birziklatzearen Esparruko Merkatu arduradunak. Hondakinak tratatzeko proiektu pilotu horiek guztiak garatzeaz gain, zentro teknologiko honen beste lehentasunetako bat da hozterik behar ez duten, birziklagarriak diren, karbono-neutroak diren eta iturri naturaletatik fabrikatzen diren ontzi berritzaileetarantz aurrera egitea. Ekoizpen-prozesu horretan, ingurumen-inpaktuak minimoak izan behar dira. “Enpresek teknologia berriak ikertu behar dituzte, prozesu iraunkorragoen bidez berritu, eta beren materialen eta produktuen ekodiseinua kontuan hartu”, azpimarratu du Sixto Arnaizek.

Arlo honetako ikerketa-ildoak zabalak dira. Horrela, geruza anitzeko ontzi konplexuak eta estaldurak birziklatzeko, material horiek guztiak bereizteko aukera emango duen deijezketa-prozesu bat egin behar da aurretik. GAIKERek substantzia antioxidatzaileak edo antimikrobianoak dituzten ontzi aktiboak sortzea ere bultzatzen du, baita biopolimeroen iturri naturaletatik egindako ontzi berriak merkaturatzea ere. “Gainera, estaldura konpostagarriak edo biodegradagarriak garatzen lan egiten dugu, baita biomasatik lortutako jatorri biooinarrituko materialak formulatzen ere”, gehitu du Rafael Miguelek.

Ekodiseinua eta iraunkortasuna elkarrekin dituzten prozedura konplexuak, produktu iraunkorragoak eta arduratsuagoak lortzeko.

Egilea Admin