Alokairuaren merkatuak izan duen prezio-igoera handiak Etxebiden inskribatutakoen zerrenda gizendu du, 26.327 etxebizitza babestuaren eskatzaile berri izan baitira 18 hilabete eskasean. Horrek esan nahi du % 46ko hazkundea izan dela 2023aren hasieran zeuden eta gaur egun 82.000 baino gehiago diren eskaera guztiekiko, Etxebizitzaren Euskal Behatokiaren azken txostenaren datuen arabera. Zifra horrek agerian uzten du pertsona askorentzat, norbanakoentzat baina, batez ere, familientzat, alokairuaren ordainketari aurre egiteko lan gero eta zailagoa, horietako asko etxebizitza partekatzera eramaten ari baitira.
Eskatzaile berri gehienak (% 77,7) merkatu librean errentamendua ordaintzen ari dira, eta horrek diru-sarreren ia erdia hartzen du. Zehazki, irabazten dutenaren % 45. Egoera hori larriagotu egiten da Donostian eta Bilbon, % 50era hurbiltzen baita. Zifra horrek erakusten du pertsona horiek gehiegizko ahalegina egiten dutela, kontuan hartuta nazioarteko estandarrek gomendatzen dutela etxebizitzak ez eramatea etxekoen unitateen diru-sarreren % 30 baino gehiago. Izan ere, nabarmendu beharreko datu bat pisu partekatuetan bizi diren pertsonen gorakada da.
Etxebizitzaren Euskal Behatokiak 2023ko urtarriletik 2024ko ekainera bitartean eskatzaile berrien egoera aztertzen duen txostenaren arabera, horien % 41 alokairuko etxebizitza libre batean bizi dira, eta % 36,7k gela bat alokatzen dute edo beste pertsona batzuekin partekatzen duten alokatutako etxebizitza batean bizi dira. Aurreko inkestako datuak aztertuz gero (iazko urtarrilaren aurreko informazioa jasotzen duena), gorakada hori ikusten da: orduan, etxebizitza bat alokatzen zuten eskatzaileen ehunekoa % 53,7 zen, eta % 22,4k logela bat alokatu edo etxebizitza partekatu behar zuen.
Eta egoera hori bakarrik bizi diren pertsonena dela uste duena oker dabil, gero eta familia gehiagok dute horretara behartuta merkatuaren tentsioaren ondorioz, eskaintza eskasa eta prezio altuak konbinatzen baititu. Egoera bereziki zaila da hiriburuetan eta metropoli-eremuetan. “Txosten honek Jaurlaritzaren aurreikuspenak berresten ditu, eta egoeraren erradiografia egiteko balio du”, nabarmendu du Etxebizitzako sailburuorde Miguel de Los Toyosek. Etxebizitza eta Hiri Agenda Saila, gainera, Etxebideren erregistroa pixkanaka handitzeko prestatzen ari da, Euskadiren benetako eskarira iritsi arte. “Eskubide hori baliatzeko atalaseak aldatzeak aukera emango digu askoz ere erradiografia zehatzagoa izateko eta prezioen igoeraren eta soldatei eustearen testuinguru horretan dagoen etxebizitza eskuragarriaren benetako eskariari egokitzeko”, adierazi du De Los Toyosek.
Sarrerak
Izena eman dutenen arrazoien artean, lehenik eta behin, alokairuko etxebizitza bat prezio merkeagoan eskuratu nahi izatea dago (kasuen % 23,4), baina badira beste kasuistika batzuk ere: % 19k azaldu dute etxebizitza partekatzen dutela eta egoera hori aldatu nahi dutela; % 17,4k ziurtatu dute lehen lana lortu dutela, eta soldata ez da iristen; kasuen % 12an banandutako edo dibortziatutako pertsonak dira, eta beste % 10ek emantzipatu egin nahi dute.
Eskatzaile berrien profilak erakusten duenez, gehienak seme-alabak dituzten familiak dira: guraso bakarrekoak % 28,5 dira, eta ondorengoak dituzten bikoteak % 27,6. Bakarrik bizi diren pertsonak izena eman duten berrien % 27 dira. Era berean, dagoeneko emantzipatuta dauden familien batez besteko diru-sarrera maila hilean 1.311 eurokoa da, eta egungo etxebizitzagatik ordaintzen duten batez besteko errenta, berriz, 693 eurokoa. Gelen kasuan, batez besteko gastua 365 eurokoa da.
Aipamen berezia merezi du Donostiaren egoerak, non familiek 846 euroko errenta ordaindu behar duten eta 471 eurokoa logelen kasuan. Eta, kostu handia duten arren, zifra horiek merkatu libreko alokairu-kontratuek izan ohi dituzten prezioen azpitik daude, eta horrek adierazten du pertsona eta familia horiek, zailtasun handiekin, prezio txikiagoko alokairuko etxebizitzak eskura ditzaketela. Izan ere, diru-sarreren % 45 ematen dute.
Alokairua ordaintzeko zailtasunak dituztenez, ia erdiek (10.490 bizikidetza-unitate guztira) jasotzen dute prestazioren bat. Izena eman duten hamar lagunetik lauk aldizka kobratzen dute DSBEa Etxebizitzako Gastuetarako Prestazio Osagarriarekin batera, eta hori da gehiengoa. Horrez gain, Etxebizitzako Gastuetarako Prestazio Ekonomikoa (% 7,8), Gizarte Larrialdietarako Laguntzak (% 11,1) eta gazteen emantzipaziorako prestazioak daude.
Hori pertsona emantzipatuei dagokienez, eskatzaileen beste ehuneko batek (% 14) ezin izan duelako oraindik egin. Hileko batez besteko errenta 437 eurokoa izan daiteke, Euskadiko alokairuaren batez besteko preziotik oso urrun. Gainera, orain 18 hilabete baino ezkorrago daude etorkizunean independizatzeko aukerari buruz.