Gastu militarrek beti izan dituzte polemika handiak, eta oraintsu gaurkotasun berritua hartu dute, gaur egun agenda politikoaren gai nagusietako bat bihurtzeraino. Horretan modu erabakigarrian lagundu du Donald Trump AEBko presidente hautatu berriak egindako eskakizunak. Izan ere, Etxe Zurian jarri zenetik, NATOko kide diren Europako estatuei lehentasunezko helburu gisa jarri die beren ekarpen ekonomikoa nabarmen handitzeko beharra, egungo egoerak eskatzen dituen gastu militar gero eta handiagoak finantzatzeko, Ukrainako gerra oinarri hartuta. Nahiz eta Indar Armatuen (FFAA) sostengurako bideratu beharreko baliabideen zenbatekoari buruzko eztabaida beti izan den gai errepikakorra eztabaida politikoan, kasu honetan deigarria da gaia une honetan planteatzen den intentsitatea eta presa.
Baina gastu militarren gaia eztabaida politikoan izaten ari den protagonismoa baino gehiago, gastuen zenbatekoa zehazteko modua da deigarriena; printzipioz, eta baliabideak administratu behar dituen entitate orotan, premien eta aurre egin beharreko arriskuen arabera zehazten dira. Aztertzen ari garen kasuan, ordea, ez dago inolako erreferentziarik beharren eta arriskuen kuantifikazioari buruz, eta NATOko estatu kide bakoitzaren BPGaren gaineko ehuneko bat ezartzen da. Orain arte, Galesko gailurretik (2014) BPGren % 2an ezarri zen ehuneko hori, baina orain ehuneko hori ehuneko aldakor batean igotzen da proposatzen duenaren arabera – % 3, % 3,5 edo % 5 –, eta ez da datu objektiborik ematen ehuneko bat edo beste justifikatzeko. Zergatik ez % 10 (ez da ideiak ematea) edo % 1? Eta, batez ere, zergatik handitu behar da gastu militarrera bideratutako ehunekoa?
Galdera egokia da, izan ere, Europako establishment-aren barruan adostasun bitxi bat ezarri da gai horri buruz. Izan ere, Atlantikoaren beste aldean markatutako orientazioari jarraiki, premisa batetik abiatzen da: gastu militarraren igoera eztabaidarik onartzen ez duen axioma bat da, eta eztabaidatu behar den gauza bakarra da zenbat handitu behar den, eta igoera hori BPGaren ehuneko batean finkatu behar da, egungo % 2tik gorakoa izan behar baitu. Gastu militarrei buruzko planteamendu horrek ezartzen du esparrua, eta, era berean, une honetan gaiari buruz garatzen ari den eztabaidaren norabidea markatzen du. Termino horietan, eta xede horretarako baliabideen zenbatekoa zehazteko orduan kontuan hartu beharreko beste faktore batzuk kontuan hartu gabe, eztabaidagarria da, gutxienez.
Gastu baten zenbatekoa zehazterakoan egin beharreko lehen kontsiderazio bat, gastu militarra, soziala edo edozein motatakoa izanda ere, gastu hori justifikatzen duen helburua da; zerbaitetarako gastatzen da, helburu bat lortzeko, eta horren lorpenaren arabera finkatzen dira egin beharreko gastuak. Aztertzen ari garen kasuan, horri buruzko diskurtsoaren arabera, Europan eremu horretan ditugun gabeziak estaltzeko berezko FFAAz hornitzea litzateke helburua, eta, aldi berean, maila globalean modu autonomoan esku hartzeko aukera ematea, bai eta eskualde-mailako egoera kritikoetan ere, hala nola Ukrainako egoeran, gure jarduera erabat gauzatzea eragozten diguten kanpo-faktoreen mende egon beharrik gabe.
Helburu hori arrazoizkoa da, eta europar garen aldetik onartu egin behar dugu, baldin eta Europar Batasuna merkatu bateratu bat baino zerbait gehiago izatea nahi badugu (merkatu bateratu horrek ere izan behar du). Ezin da ahaztu giza komunitate orok, hasi tribu primitibotik eta estatu garaikideraino, inperio handietatik, taifen erresumetatik edo zuzenbideko estatu sozial eta demokratikotik igaroz, guztiek sortzen dutela beren defentsa-sistema propioa haien iraupena ziurtatzeko. Europar Batasunak ere, batez ere, izaera politikoa duen unitate gisa eratu nahi badu, bai eta ekonomikoa eta komertziala ere. Nolanahi ere, kontuan izan behar da EB ez dela estatu bat (bere elementuetako batzuk baditu ere) eta, beraz, ez dela nahi, batzuetan egiten den bezala, bere defentsa-sistema Armada nazional-estatalaren eredu prototipikora egokitzea. Hala ere, horrek ez du esan nahi berezko FFAA batzuk eduki ezin daitezkeenik, eta ez estatuaz gaindiko eremukoak izateagatik eraginkorrak izateari utzi behar diotenik.
Esperientziak horren adibide ugari eskaintzen ditu; besteak beste, gertukoena jartzeagatik, NATOrena berarena, sistema militar integratuaren erakusgarri gisa erreferentzia gisa balio dezakeena.
Hala ere, defentsa-sistema integratu batek eskatzen du kideek helburu komun batzuk zehaztea eta onartzea: eta, horietan oinarrituta, segurtasun- eta defentsa-politika komun bat abiaraztea, eta hori gabe ezin da egitura militar integraturik mantendu. Horixe da, hain zuzen ere, Europar Batasunak gaur egun (eta bere historia osoan) duen defizit nagusietako bat, eta, ondorioz, Europarako segurtasun- eta defentsa-sistema integratua benetan izan nahi bada, aurre egin beharreko lehentasunezko zereginetako bat izan behar du. Aitortu beharra dago, halaber, Europako politikagintzako protagonista kualifikatuek horri buruz erakutsi duten jarrera ikusita, ez dela arrazoirik falta zalantzan jartzeko erabaki-erakundeek helburu hori beren gain hartu dutela.
Azaldutako kontsiderazioen argitan, galde daiteke gastu militarra handitzeko bideak, hura planteatzen den terminoetan, Europako segurtasun- eta defentsa-sistema integratua lortzera eramaten ote duen. Eta zalantza handiak izan daitezke, benetan hori bada lortu nahi den helburua, hau da, NATOko estatu kideei eskatzen zaien BPGrekiko gastuaren igoera bizkorrak (zehaztugabea bada ere: % 3, % 3,5, % 5) FFAAen integrazio handiagoa eta hobea dakarrela, eta hori da (edo izan behar du) Europako segurtasuna eta defentsa bermatzeko lortu beharreko helburua. Estatuko gastu militarra handitzea da proposatzen den neurri nagusia, eta horrek estatu bakoitzak gerra-material gehiago, sofistikatuagoa, suntsitzeko ahalmen handiagoa eta kostu handiagoa eskuratzea bermatzen du; horrek gutxi, edo batere ez, du zerikusirik estatuko FFAAak Europa mailako sistema integratu batean egituratzearekin. Gerta daiteke, halaber, estatuaren armamentu-karrerak, gastua handitzeko eskakizun horrek eraginda, arazo erantsiak sortzea, sektore jakin batean gerra-materiala bikoiztea dakarrelako, eta, aldi berean, gabeziak daudelako beste sektore batzuetan.
Azken batean, kontua ez da Estatuek gehiago gasta dezaten eskatzea, hori baita proposatzen den gauza bakarra, baizik eta gastatu egin behar dela eta zertarako definitu behar dela definitzea, eta horri buruz ez da ezer esaten, baizik eta ezin da horri buruzko adierazpenik hauteman; are gutxiago Europarako segurtasun- eta defentsa-sistema integratu bat artikulatzea lortzeko hartu beharreko neurri eraginkorrei dagokienez, sistema hori baita lortu beharreko helburua. Eta ez da onargarria Errusiaren arriskua aipatzea Europako gastu militarren igoera azkarrak justifikatzeko; izan ere, gastu horiek gaur egun gure etsai potentzialenak baino askoz handiagoak dira eta datozen urteetan ere hala egingo dute; gainera, ez lukete ezertarako balioko balizko eraso nuklear bati aurre egiteko, eta, batez ere, ez da batere sinesgarria Errusiako armadek Europa inbaditzeko edo Putinek bere lurrak Gibraltarreraino zabaltzeko arriskurik egotea.
Nahiz eta establishment-eko ordezkari kualifikatuenek azkenaldian erakutsi duten gerra-sutsuko giroan, Estatu mailan zein Europa mailan, ez dago itxaropen handirik gastu militarren igoera planteatzen ari den terminoetan saihestezina dela zalantzan jartzen duen proposamenik egiteko, ez dago soberan zenbait gogoeta kritiko egitea, hala nola azaldutakoak. Europako segurtasun- eta defentsa-sistema integratu bat egituratzen modu eraginkorrean laguntzen duten neurriei arreta handiagoa eskaini beharko litzaieke, lortu beharreko helburu komun bat bada baino, baina horrek ez du zerikusirik gastu militarrak handitzearen inguruan planteatzen ari diren eskakizunekin. Eta, amaitzeko, komeni da erretorika belikoaren erakustaldia bertan behera uztea, behar ez den moduan eta lekuz kanpo, ez baitu ezer ekartzen, baizik eta lehendik dauden arazoak gehiago handitzea.