Euskadik geldialdi bat jasaten du 2021az geroztik lan-istripuen murrizketan, eta joera horrek kezka pizten du Eusko Jaurlaritzan. Horren aurrean, Mikel Torres Ekonomia sailburuak ahalegin handiagoa egiteko eskatu zien inplikatutako alde guztiei (enpresei, sindikatuei eta administrazioei). Euskadin lan-ezbeharrek eragindako hildakoen kopurua 2024an jaitsi zen 2023tik (30 eta 25, hurrenez hurren), baina 2024an izandako lan-istripuen kopuruak (36.154) 2023an gertatutakoak (35.891) gainditu zituen, hau da, % 0,7ko igoera.
Torresek, berak hala eskatuta, agerraldia egin zuen atzo Legebiltzarreko Ekonomia Batzordean, bere saileko ordezkariekin batera, Osalanek egiten duen 2024ko lan-ezbeharrei buruzko txostena eta Laneko Segurtasun eta Osasunerako 2021-2026ko Euskal Estrategiaren tarteko ebaluazioa aurkezteko. Sailburuak onartu zuen “gero eta arazo handiagoa” dugula laneko ezbehar-tasarekin, “ez dela nabarmen murrizten”, eta, aldi berean, gaixotasun profesionalen inguruko kezkak jarraitzen duela, gaixotasun arrunt gisa “ezkutatuta”. “Istripu hilgarri guztiak ekidin daitezke”, esan zuen Torresek.
Osalanen estatistikek lan-istripuak jasotzen dituzte, honela banatuta: lanaldian bertan gertatzen direnak eta in itinere gertatzen direnak, hau da, lanera joateko edo itzultzeko bidaietan gertatzen direnak edo lan-arrazoiei lotutako beste edozein bidaia. Osalanen txostenen arabera, urteko azken lau ekitaldietan 119 langile hil dira: 2021ean 31 (27 lanaldian eta 4 in itinere), 2022an 33 (27 eta 6), hurrengo urtean 30 (24 eta 6) eta iaz 25 (22 eta 3).
Hala ere, joan den urtean istripu larrien kopurua 176tik 186ra igo zen, eta horrek, istripuen tasa osoaren % 0,7ko hazkunde horrekin batera, pandemia lehertu aurretik hautematen ziren erorketa-erritmoetan “geldialdia” erakusten du. “2012. urtera arte lan-istripuen % 40ko jaitsiera erregistratu da, baina 2019tik aurrera istripuen kopurua murriztea kostatzen ari zaigu”, onartu du Lourdes Íscar Osalaneko zuzendariak.
Aurreko urteari dagokionez, baja eragin zuten 31.927 lan-istripu gertatu ziren lanaldian, aurreko urtean baino % 0,2 gehiago, orduan 31.851 gertatu baitziren. Kopuru absolutuetako igoera hori ez zen hala izan gizonen kasuan, % 1 murriztu baitzen (23.953tik 23.825era), baina bai emakumeen kasuan, % 3ko igoerarekin (7.898tik 8.102ra). Gainera, baja eragin zuten 4.227 lan-istripu gertatu ziren in itinere 2024an, hau da, % 5eko igoera 2023ko 4.040 istripuekin alderatuta. Igoera hori nabarmenagoa da emakumeen artean (2023an 2.196 izatetik 2024an 2.312 izatera) gizonen artean baino (2023an 1.844 izatetik 2024an 1.915 izatera). Torresek “laneko estresa eta kontziliazio-arazoak” bezalako zirkunstantziei egotzi zien in itinere istripuen gorakada.
Intzidentzia-tasak behera egin du
Hala ere, intzidentzia-tasak behera egin du, afiliazioak ere gora egin baitu. Hau da, termino erlatiboetan, Gizarte Segurantzako erregimen desberdinetan inskribatutako mila langileko, lan-istripuen kopurua jaitsi egiten da, baina oso modu lotsatian. Izan ere, intzidentzia % 0,9 jaitsi da (36,96tik 36,63ra), honela banakatuta: % 1,4ko beherakada lanaldiko intzidentzian (32,80tik 32,35era) eta % 2,9ko igoera in itinere istripuetan (4,16tik 4,28ra).
Sektoreka
Sektoreei dagokienez, hazkunde nabarmenena zerbitzuen sektorean gertatu zen, 16.572 istripu izatetik 16.849 izatera igaro baitzen lanaldian. Gainera, sektore horretan izan zen in itinere istripuen igoera bakarra, % 7koa izan baitzen (3.086tik 3.317ra). Lanaldian, lehen sektoreko istripuen kopuruak ere gora egin zuen (522tik 529ra); industrian, berriz, pixka bat behera egin zuen (10.648tik 10.607ra), baita eraikuntzan ere (4.109tik 3.942ra).
Adin-tarteen arabera
Adin-tarteen arabera, Osalanen iazko txostenak jasotzen du azken urteetan ikusitako “joera” islatzen duela, eta horren arabera, “gazteenek intzidentzia-balio handiagoak dituzte langile zaharrenek baino”. Gizonen kasuan, 16 eta 24 urte bitartekoek 56,38ko intzidentzia dute, eta 25 eta 44 urte bitartekoek 51,36koa, eta 45 urte edo gehiagokoek 42,77koa. Emakumeen kasuan kopuruak nabarmen jaisten dira: 20,46 langile gazteenen artean (16-24 urte), 16,31 25-44 urte bitartekoen artean eta 16,93 45 urte edo gehiagoko langileen artean. “Aldi baterako kontratua duten langileek lan-azidente bat izateko aukera gehiago dituzte”, azpimarratu zuen Osalaneko zuzendariak.
Sexuen arabera
Sexuen arabera, gizonen lanaldiko istripuen intzidentziak (47,01) ia hirukoiztu egiten du emakumeena (16,87). In itinere istripuetan, ordea, gizonen intzidentzia (3,78) emakumeena (4,82) baino txikiagoa da, eta, hala, urteetan zehar mantendu den joera berresten da. Lurraldeka, igoera nabarmenagoa da Araban. Lanaldiko intzidentzia 33,35etik 34,52ra igaro da; Bizkaian, aldiz, intzidentzia jaitsi egin da (33,57tik 32,53ra) eta Gipuzkoan behera egin du 31,33tik 30,95era. Hala ere, intzidentziak gora egin du hiru lurraldeetan in itinere istripuei dagokienez.
Laneko gaixotasunak
Laneko gaixotasunen atalean, aitortutako parteen kopuruak behera egin duela ikusten da, bai zifra absolutuetan (% 2), bai intzidentzian. Hala ere, azken alderdi horretan, Euskadi da irismen handiena duen laugarren erkidegoa. Baja-aldiaren iraupenak behera egin zuen prozesu horietan. Zerbitzuen sektorea industriakoa baino handiagoa da kasu kopuruari dagokionez, baina intzidentzia handiagoa da azken horretan. Bai gizonetan, bai emakumeetan, adin handieneko taldeak izan zuen intzidentziarik handiena, 49 urtetik aurrerakoak. Bestalde, Laneko sailburuorde Elena Barredok gogorarazi zuen iaz Euskadiko Lan Ikuskaritzak 10.864 jarduketa egin zituela arlo horretan, eta horien ondorioz, 477 arau-hauste-akta egin zirela (2.544.357 euro) eta 1.948 errekerimendu egin zirela, atzemandako urritasunengatik.