Mundua jada ez da lehen zena, eta Europak ez du erreakzionatzen jakin Maastrichteko Itunetik
Oso garrantzitsua da ikustea enpresa handietako enpresaburu edo exekutibo batzuek, orain arte, jarrera diskretua zutela eremu publikoan gure gizarteari dagozkion arazo politiko eta ekonomikoei buruz, eta beren enpresen egunerokoa konpontzen eta beren negozioen etorkizuna arrakastaz garatzen zihardutela, aurrerapauso bat eman dutela herritarren agoran beren kezkak eta beldurrak adierazteko, Europako, Espainiako edo Euskal Herriko politikarien epeltasunaren, erabakigabetasunaren eta erabaki oker eta kaltegarriak hartzearen aurrean.
Polarizazioaren eta “zu gehiago” politikaren aurrean, non Espainiako politika eta Europar Batasuneko (EB) kide diren herrialdeen interes propioen defentsa zentratuta dauden, orokorren aurrean – baita beste alde batera begiratuz ere, Gazako genozidioaren kasuan ikusten ari garen bezala –, eta horri gehitu behar zaio Estatu Batuekiko mendekotasun politiko, ekonomiko eta militarra, haize freskoaren ahokada bat da ikustea nola hasi diren enpresariak eztabaida publikora loturarik gabe eta esperientziatik eta eguneroko ezagutzatik errealitatearekin bat ez datozen erabakiak zalantzan jar ditzaketenen ausardiarekin, joan-etorriko bidaia dela ahaztuta. Pribatutik publikora eta alderantziz.
Horren adibide garbia ikusi ahal izan genuen duela egun batzuk Donostian, Elkargi SGRk antolatzen duen Finantza Foroan, non Repsoleko CEO Josu Jon Imazek eta Cie Automotiveko presidente Anton Praderak parte hartu zuten, non argi eta garbi utzi zuten EBren noraeza jasangarritasunarekin bateragarriak diren industria politikarik ezagatik eta Europako industriaren harribitxi handiari, automobilgintzari, modu hilgarrian eragiten ari zaion deskarbonizazio legedi batengatik.
Cie Automotiveko presidente Anton Pradera argi mintzatu zen “existitzen ez den Europa” marraztean. Izan ere, agerian geratu da muga-zergen akordio berrian Estatu Batuen mende egon dela eta esparru guztietan herrialde horren mende dagoela, eta, beraz, gero eta ahulagoa eta autonomia gutxiagokoa da. Belardiak argi adierazi zuen 450 milioi pertsonako merkatu baten lidergorik eza jarduera ekonomikoari mesede egingo dion politikarik ez egotearen ondorio dela, inbertsioa errazten ez duen, enpresa-proiektuak bultzatzen ez dituen eta erabaki estrategikoak hartzea moteltzen duen erregulazio handiaren aurrean, une honetan azkartasuna lehiatzeko funtsezkoa denean. Azken batean, Europan lehiakortasuna berreskuratzea da munduan izan behar duen pisua eta lidergo politiko eta ekonomikoa erreskatatzeko irtenbide bakarra. Ideia horrekin erabat bat etorri zen Repsoleko CEO Josu Jon Imaz.
Gaur egungo egoera da Europa, Praderaren iritziz, “munduko parke tematiko” bihurtu dela. Donald Trump Ameriketako Estatu Batuetako presidenteak Erresuma Batura azken egunetan egindako bisitaren lekuko, urrezko karrozan egindako ibilaldiak. Bertan, magnate estatubatuarrak errege bat edo afari bat ekarri zuen, mahaiaren luzeragatik eta bertaratutakoen kopuruagatik Estatu mailako ekitaldi bat baino gehiago herri topaketa bat zirudiena. Egia da iraganeko ponpositate duin hori justifikatzen zela AEBetako enpresa teknologiko handiek Erresuma Batuan 69.000 milioi euro inguruko baterako balioan egiteko konpromisoa hartu dutelako.
Repsolen CEOa, Josu Jon Imaz, oso argia izan zen Europak munduan zuen pisuaren galera datu batzuetan oinarritutako argudioekin kokatzean. Datu horien arabera, 15 urtean, EBk munduko BPGan duen pisua % 21etik % 17ra jaitsi da, eta Estatu Batuena, berriz, % 22tik % 26ra igo da. Hori guztia, globalizazioa bere osotasunean zegoen testuinguru batean, Defentsaren kostuak aliatu amerikarraren kontura zihoazen, eta jasangarritasuna europar nortasunaren ikur bihurtu zen, Errusiaren eta bere gasaren besoetara botatzearen ondoriozko energia kostu baxuen tranparekin. Agertoki hori aldatu egin da, eta orain Europak ez daki nola erreakzionatu, eta norabidea aurkitu ezinik jarraitzen du.
Imazi nabari zaio politikaren munduan izandako esperientzia bere hitzaldiak eraikitzeko orduan eta publikoarengana jotzeko moduan, eta argi eta garbi adierazi zuen EB egiten ari den erregulazioak, bere zuzentarau eta araudien bidez, inbertsio falta eta enpresen itxiera eragiten ari dela, batez ere Europan lantegiak ixten ari diren elektrointentsiboak, hain zorrotzak ez diren herrialdeetan kokatzeko, eta, beraz, CO2 emisioa handitzen ari dela, produktu horiek Europara eramateko beharragatik. Europako enpresen % 60k uste du erregulazioa dela Europan inbertitzeko oztopo handienetako bat.
Repsolen CEOa argia izan zen deskarbonizazio politikek eta 2035etik aurrera EBk errekuntzako ibilgailuen fabrikazioa eragozteko erabakiak eragiten ari diren kontraesanak eta paradoxak agerian jartzeko orduan, errealitatea oso burugogorra denean eta auto parkearen % 25 bakarrik elektrikoa izatea ekar dezakeenean. Horregatik, galdera begi-bistakoa da: Zer egingo dugu zirkulatzen jarraituko duten gainerako errekuntza-autoen % 75arekin? Imazek nabarmendu zuen beste datu bat: “Gaur egun Estatuan 2019an baino erregai gehiago saltzen ari da, aurreikuspen guztiek, teknologiak eta elektrifikazioak agertoki desberdina erakusten zutenean”.
Horregatik, Imaz irmoa izan zen: 2035etik aurrera errekuntza motorraren debekua – “osagai ideologiko batean oinarrituta dago, eta ez datuetan” – “katastrofikoa da, eta irauli egingo da. Arazoa da beranduegi izango dela eta egingo duen kaltea oso garrantzitsua izango dela ”. EBko hustuketa horren antidotoa, automobilgintzaren sektoreari egindako “estortsioaren” emaitza, industria- eta deskarbonizazio-politikak abian jartzean oinarritzen da, dauden indargune industrial eta teknologikoetan oinarrituta. Eta horrek izen bat dauka: Lehiakortasuna enegarren potentziari.
EB vs. AEB
Europan, enpresariek EBren erabaki politikoak kritikatzen dituzte, hots, Estatu Batuetan, bitxia bada ere, isiltasun kalkulatua gordetzen dute, Trumpek enpresa eta finantza munduan izan dituen esku hartze sendoak gorabehera. Azkena, aste honetan, ABC telebista-katearekin, zeinak gaueko programa izarretako bat bertan behera uztea erabaki zuen, Gobernuaren mehatxuen aurrean emisio lizentziarik gabe geratzea saihesteko.
AEBetako enpresariek pribatuan adierazi dute beldur direla eta Trump kritikatzea oso arriskutsua dela, ikusten ari garen bezala, eta, beraz, uste dute hobe dela pertsuasioa eremu pribatuan erabiltzea eztabaida publikoari ekitea baino.
Eta hori guztia liberalismoa alde batera utzi duen gobernu batean, teorian Alderdi Errepublikanoak defendatzen zuena, Estatuaren interbentzionismo baten alde, Txinan eta Errusian gertatzen denaren ildotik. Trumpek abian jarri duen estatu-kapitalismo horrek duela bederatzi hilabete baino ez zituen jardun zorrotz eta pentsaezinak izan, eta data horretan iritsi zen Etxe Zurira, hala nola bere gobernuak Intel txipen fabrikatzailearen % 10 edo MP Materials meatzariaren % 15 erostea, US Steel enpresan egindako urrezko akzioaz ez hitz egiteagatik, Nippon Steel japoniarrak erosteko baldintza gisa, edo Exekutiboari Txinako Nvdia eta AMDren fakturazioaren % 15 lagatzea, herrialde horretara esportatzeko lizentzia eman ondoren. Zerrendak jarraitzen du, eta, ziur, etorkizunean zabaltzen jarraituko du.
Mundua jada ez da lehen zena, eta Europak ez du jakin Maastrichteko Itunetik erreakzionatzen, eta ez ditu barne-harremanak indartu batasun handiagoa eta lidergo handiagoa emango liokeen planteamendu federalago baterantz, eraikitzen ari den munduko geopolitika berrian. Agian, munduko parke tematiko bihurtzea erabaki dugu, nahiz eta horrek eragin negatiboa izan dezakeen etorkizunean gure gizarte-ongizateko sisteman. Ikusiko dugu.