Haragitarako behien euskal sektoreak arazo berezi bat du, eta ni “G puntua” deitzera ausartu naiz
Susana kazetari bikaina da, ayusiarrek probintzietako egunkari bat deituko luketen horretan lan egiten duena: Gaceta de Salamanca. Lehen sektorean bizi da eta idazten du, eta hori bere hitzetan, bere adierazpenetan eta, nola ez, gaien ikuspegian nabaritzen da.
Susanak ondo ezagutzen du Salamancako lonjaren funtzionamendua eta probintzia horretako eta inguruko haragitarako behien errealitatea, haragitarako behiek pisu handia baitute bertan.
Hori dela eta, aste honetan artikulu labur bat argitaratu du, “Behiaren benetako ezustekoa” izenekoa, non behi-aziendaren kotizazioen igoeraren arrazoiak zehazten dituen, eta, aldi berean, abeltzainaren jarrera zuhurra aipatzen du, baina ez da abeltzainaren beldur, ez baita fio ustezko oparoaldi horrek iraungo duenera arte, eta bere artikulu bikaina esaldi kezkagarri honekin amaitzen du: “Ondo egotearen emoziotik ez du gainezka egiten, beti gaizki egoteko prestatzen delako. Badakizu. Ez fidatu. Eta ahal duenak erretiroa hartu eta itxi egiten du. Eta hori da ezustekoa”.
Lehen esan dudan bezala, Susanak sektorean gertatzen dena ezagutzen du, eta, berak dioen bezala, abeltzain asko dira, animalien erosleen eta ondoriozko haragiaren tratu txar historikora ohituta, haren itzalaz ere fidatzen ez direnak, eta etxola ez handitzea dakarren jarrera mesfidatia aukeratzen dutenak. Are gutxiago, ustiategi gehienetan familiaren erreleboa ez dagoelako nabarmentzen dela jakinda.
Egoerak, neurri batean, 2022an esne sektorean gertatu zena gogorarazten dit, non abeltzainek, industrialen sirena kantuak eta banaketa kateak izan arren, linealetan esne faltaren aurrean prezio bikainak agintzen zituzten arren, jarrera zuhurra aukeratu zuten, eta neurri batean onartu zuten, etxola kontrolatuz, produktu eskaintza kontrolatzen zutela, orduan esnea eta orain haragia, eta horrekin zuzenean eta modu garrantzitsuan eragiten zela jasotako prezioetan.
Bada, aste honetan bertan argitaratu zen azken lau urteetan, 2021etik 2025era, Europar Batasunak % 5 murriztu duela bere behi-etxola. Horrela esanda, ez dirudi asko, baina badirudi 3.632.000 abelburu gutxiago direla, eta, beraz, haragi industriako jaunak, komertzialak, harakinak eta banaketa kateetako erosketa buruak.
Euskadin, Ministerioaren datu ofizialak errepasatuz, 2021eko urtarriletik 2024ko urtarrilera, behi-aziendaren jaitsiera dezente handiagoa izan da, eta horren % 12ra iritsi da; beraz, argi eta garbi esanda, egoera kezkagarrian gaude.
Gainera, haragitarako behien euskal sektoreak arazo berezi bat du, eta ni “G puntua” deitzera ausartu naiz, hau da, gauzak funtzionatzea nahi izanez gero behar bezala estimulatu behar den puntu hori.
Azalduko dut, G puntua (gizendu hitzetik dator, gizendu hitzaren euskarazko itzulpena izango litzatekeena) une horretan behi ume-hazleen abeltzainek, behin txahalak 4 edo 5 hilabete dituenean, erabaki behar dute txahalarekin ukuiluan jarraitu eta ehizatu hiltegira eraman arte, edo, aitzitik, G puntura iritsita, txahal hori eskaintzaile onenari saldu, dela etxera datorkion tratularia, dela kooperatibako gizendegira, dela euskal abeltzain baten gizendegira.
Une honetan, G puntuan, baserritarrak bere zenbakiak ondo egin beharko lituzke, gehien komeni zaiona zer den jakiteko. Etxean ontzea, pastategiaren merkatuko balioaren arabera kontuak eginez eta jakinda haragiaren prezioak ziurrenik ez dituela ekoizpen-kostuak konpentsatuko, edo txekorra kendu eta eskaintzailerik onenari saldu, nahiz eta jakin askok txahal horiek beste erkidego batzuetako gizendegietara edo zuzenean esportaziora eramango dituztela, eta jakitun izanik orain arte ohikoak ez ziren beste helmuga batzuetara ateratzeak euskal tokiko merkatuaren nolabaiteko hornidurarik eza ekar dezakeela.
Hala ere, abeltzainak G puntura iritsitakoan ematen duen erantzuna ez da abeltzainaren erantzukizun esklusiboa, baizik eta erantzukizun partekatua da duela gutxi arte pasteroak erosteko garaian beherantz jokatu dutenekin, haragia ordaindu duten eta ekoizpen kostuen nahiko prezio merkean ordaintzen duten beste erosleekin (harakinak, kooperatibak, banaketa kateak), tokiko haragiari marjina onartezinak aplikatzen dizkioten banaketa kateekin, praktikan merkatutik kanpo uzten dutenarekin, etab.
Asko dira G puntuan gertatzen denaren erantzuleak. Zuzendu ezean, pastazainen irteerak edo esportazioak, tamalez, jarraitu egingo du, eta Euskadin tokiko haragiaren eskaintza asko murriztuko da, are gehiago Labelekoa bada.