Mundua eta nazioarteko geopolitika hain azkar ari dira aldatzen, ezen Bigarren Mundu Gerraz geroztik eraikitako “status quo” guztia saltoka ari baita
Mundua eta nazioarteko geopolitika hain azkar ari dira aldatzen, ezen Bigarren Mundu Gerraz geroztik eraikitako “status quo” guztia hain gogor ari baita saltoka, ezen oso zaila baita aurreko egoerara itzultzeko oinarriak eratzea, herrien arteko bizikidetzaren eta Giza Eskubideen errespetuaren oinarrizko balioak inoiz baino gehiago zalantzan daudenean.
Gerra eta babesgabeko herriak suntsitzeko eta deuseztatzeko armen erabilera kategoria legitimatzaile bihurtzen ari dira, mundu ordena berri bat eraikitzeko helburuarekin, eta nazioarteko komunitateak argi eta garbi adierazten du bere ahultasun handia, interes kontrajarrien ondorioz, bai eta Gizateriaren historia hurbileko gertakari odoltsuenetako bat gelditzeko ezintasuna.
Israel, pixkanaka-pixkanaka Estatu “paria” bihurtzen ari dena, ez zaio axola izan, bere lehen ministro Benjamin Netanyahuren bidez, Gazan bere ankerkeriak aldarrikatzen jarraitzea, NBEren egoitzan dagoen auditorium erdibikoitz baten aurrean eta Palestinako Estatua jada onartu duten 160 herrialderekin, munduan duen babes bakarrari esker, hala nola Donald Trump Estatu Batuetako presidentearena.
Trump, mundu demokratikoaren eta Giza Eskubideak errespetatzen dituzten balioen ustezko banderaduna, multilateralismoa dinamizatu duen korronte populistaren ardatz nagusia dena, bere aliatuekin hautsi du eta bere herrialdea deskonektatu du arazo globalen aurkako borrokan, hala nola klima aldaketaren aurkako borrokan, eta haren jarduera orain arte munduan ezagutu den egoera iraultzen saiatzen ari da. Paradoxikoki, Estatu Batuak bere horretan ixten ari diren bitartean, Txina, autokrazia bat izanik, mundura irekitzen ari da; izan ere, Li Quiang lehen ministroak lankidetza eta multilateralismoa defendatu zituen NBEn. Aldi berean, ohartarazi zuen munduan gaur egun dagoen arazo nagusia unilateralismoa eta “muga-zergak bezalako neurri protekzionistak” direla.
Eta hain asaldatua dagoen mundu honetan, Inaziotar maxima aplikatzea da beharrezkoena: “desolazio garaian ez da inoiz mudantzarik egingo”. Hausnarketa hori nahitaezkoa da, azken boladan, politika brotxa lodiaren arrastoetara eta epe laburreko eta berehalakotasunera ohitua dagoenean, eta ekonomiarekin zerikusia duten gaietan sartzen denean, zentzutasun eta zuhurtzia handiagoa beharko bailukete, batez ere egoeraren konplexutasunak hala eskatzen duenean eta afektazioak, termino negatiboetan a posteriori gerta daitekeenak, hala eskatzen duenean. Batez ere, ekonomia erabat globalizatuaren testuinguruan.
Ezin bestela izan, egun batzuk geroago, Pradales lehendakariak joan den ostiralean Eusko Legebiltzarrean Jon Hernández Sumarreko legebiltzarkidearen galdera baten aurrean emandako erantzunaren amaiera izan den beharrezko jarreren zuzenketa gertatu da. Galdera horretan, politikan denak ez duela balio aurpegiratu ondoren, CAFen defentsa egin zuen, “Gazako genozidioaren erantzulea ez dela” adierazi baitzuen, eta, bere garaian, Espainiako Gobernuak berretsi egin zuela Israelekin kontratua suntsiaraztea, nazioarteko legezkotasunarekin bat etortzeagatik inolako eragozpenik jarri ez zuelako.
Lehen iritzi horiek une kritiko batean eman ziren, Belgikako tren operadorearen 3.400 milioi euroko megakontratua CAFi esleitzea oraindik ebatzi gabe zegoenean, Belgikako Estatu Kontseiluak Alstom eta Siemens enpresek Gipuzkoako enpresaren alde aurkeztutako errekurtsoei buruz hartutako azken erabakiaren zain. Demandatzaileetako batek mota guztietako amarruak erabili zituen bere errekurtsoan, hala nola Gipuzkoako enpresak Jerusalemgo tranbiaren kontratua egin izana, eta, beraz, argi eta garbi, prozesuaren hasierako interes ekonomikoak nahita nahastu ziren izaera politikoko beste batzuekin.
Lau GKE atxiki ziren Alstomek Jerusalemen tranbia baten linea eraikitzeko CAFen kontratua eransteko jarritako beste aldagai baten gisa (2019an esleitu zen, 1.800 milioi euroko balioarekin). Hori guztia, NBEk Lurralde Palestinar Okupatuei buruz egindako Francesca Albanese kontalari bereziaren txostenaren haritik – uda honetan jarduera eta presentzia berezia izan du Belgicako foro askotan –, non Gipuzkoako enpresa salatzen baita “Israelen okupazio-, apartheid- eta genozidio-politikez” baliatzen dela. NBEko funtzionarioak SNCBri (Belgikako Renfe) eskatu zion, gutun baten bidez, tren-operadoreak etorkizunean egingo zituen lizitazio publikoetatik kanpo utz zezala CAF.
Belgikako Estatu Kontseiluak atzera bota zuen demanda, ebazten ari zen auziaren parte ez zelako, eta SNCBko abokatua, berriz, CAFen defentsan atera zen, honako hau esanez: “GKE batzuentzat eta beste pertsona batzuentzat erraza badirudi ere enpresa bat modu trinkoan exekutatzea epaiketa justurik gabe, hori guk ezin dugu egin, ezta NBEren idazpurua kasualitatez duen pertsona baten txosten batean oinarrituta ere”. Horrela, Belgikako Estatu Kontseiluak baliabide guztiak baztertu zituen, ia zortzi hilabeteko auzien ondoren, eta, beraz, CAFen historiako trenbide lizitaziorik garrantzitsuena sinatu aurretik azken xehetasunak ixtea baino ez da geratzen.
Nahiz eta CAF Giza Eskubideetarako Nazio Batuen Goi Komisarioaren enpresen zerrendan sartu, Zisjordanian egiten duen jardueragatik, ez du formalki ondorio juridikorik, eta ez dakigu etorkizunean zer ondorio izan ditzakeen. Hala ere, ebazpenak eskatzen du eremu gatazkatsuetan jarduten duten enpresen jarduerak ez dezala inolako inpakturik izan Giza Eskubideak betetzearen aurka.
Hain zuzen ere, CAFek berak aurrea hartu zion NBEko Goi Komisarioaren zerrenda argitaratzeari – horrek ez du oso ondo hartu erakunde multilateralean, eztabaidarako eremua markatzen baitzuen –, Balore Merkatuaren Batzorde Nazionalari (CNMV) jakinarazita, non defendatzen baitu “enpresa etikarekiko eta Giza Eskubideekiko errespetuarekiko konpromisoa eragiketa guztietan, balio katea barne, erantzukizun eta gardentasun estandar gorenetan oinarrituta”. Gipuzkoako tren konpainiak adierazi du Zisjordaniako proiektuan egiten ari den lana NBEren Gatazkek Eragindako Testuinguruetan Behar Bezalako Arreta Gida betez eta Espainiako Administrazioaren eta Versaillesko (Frantzia) Apelazio Gortearen babesarekin egiten ari dela.
Bizitzen ari garen mundu nahasi honetan, inoiz baino beharrezkoagoa iruditzen zaigu gaizki ulertutako komunikazio-grina batengatik epe laburreko adierazpenetik alde egitea, alde guztietara begiratzea leku egokian kokatzeko, gertaerak eta erabakiak denboran testuinguruan kokatzea eta perspektiba eta argi luzeekin jardutea, bideak ekartzen gaituela jakiteko.
Norbaitek pentsatu du zer erantzukizun duten enpresek kudeatzen dituzten harreman komertzialetan, ea orain arte ez den egon esparru juridikorik jarduera hori herrialde jakin batekin etetea bermatzen duenik, izaera instituzionaleko adierazpenetatik eta keinuetatik harago. Aste honetan, Espainiako Gobernuak Israelen armak bahitzeko lege-dekretua onartu du, eta debekatu egin du legez kanpoko kokaguneetako produktuak Palestinako lurraldeetan inportatzea, salbuespenezko baimenekin bada ere. Eszenatoki bat finkatzen hasi den neurri bat da. Bestalde, non dago Confebask bezalako patronalek gai honen inguruan duten jarrera, oraindik iritzirik eman gabe jarraitzen baitu, Euskadiren kasuan bezala, Israelekin merkataritza harremanak dituzten euskal enpresa asko daudenean. Gauden egoera zail honetan, manikeismoa ez da aholkularirik onena.