Milioiaren galdera egiten dut: nor defendatzen dute kooperatibek, oinarri soziala osatzen duten milaka ekoizleak ez badira?
Joan den astean bozketa bat egin zen Europako Parlamentuan, eta jauregiko alfonbrak astindu zituen, presioek labanak bezala hegan egiten baitzuten norabide guztietan, baina, bereziki, nekazaritzako elikagaien enpresei eta korporazioei interesatzen zitzaien norabidean.
Bozketa horren biharamunean, lehen sektorean espezializatutako hedabide batean honako titular hau irakurri nuen: “Europako Parlamentuak idatzizko kontratuen blindajea onartu du eremuan: sektorearen gogobetetzea baina kooperatiben haserrea”. Horri esker, titular horren amaiera azpimarratu edo nabarmendu ahal izango dut, bozkatutakoaren eta onetsitakoaren aurrean sektorearen balorazio positiboa dagoela esaten digulako, eta kooperatiben haserrea kontrajartzen delako, zalantzarik gabe, kooperatiben jarrera eta sektorearena ez direla berdinak iradokiz. Eta nik, horrelako planteamenduaren aurrean, milioiaren galdera egiten dut, nor defendatzen dute kooperatibek oinarri soziala osatzen duten milaka ekoizleak ez badira?
Errebobinoa. Europako erakundeek denbora daramate baieztatzen beharrezkoa dela, ezinbestekoa esango nuke nik, nekazariek eta abeltzainek elikatze-katean duten posizioa indartzea; izan ere, duten dimentsioak, gehienak txikiak, eragotzi egiten die gainerako katebegiekin berdintasunez hitz egitea eta negoziatzea. Katebegi horiek, izaera enpresarial eta korporatiboa dutenez, txeke bidez edo fusioen bidez hazten ari dira.
“Europako erakundeek denbora daramate baieztatzen beharrezkoa dela, ezinbestekoa esango nuke nik, nekazariek eta abeltzainek elikatze-katean duten posizioa indartzea”.
Joan den hilean, Europako Parlamentuko Nekazaritza Batzordean onartu zen MAB bakarraren erreforma, nekazaritzako produktuen merkatuen antolaketa komunari buruzko arauak biltzen dituena. Joan den astean Europako Parlamentuaren osoko bilkuran eztabaidatu, bozkatu eta onartu zen, eta, behin bere jarrera finkatuta, elkarrizketa hasi beharko du Europako gainerako erakundeekin, Batzordearekin eta Kontseiluarekin, azkenean Trilogo horietan adostu eta, jendeak esan ohi duen bezala, Europako Aldizkari Ofizialera eraman, indarrean sar dadin.
Erreforma honen neurri nagusiak, zeinaren txostengilea Céline Imart frantziar eurodiputatu popularra izan baita, aurkako alderdiaren eraso eta/edo presioen ondorioz idatzirik ez dagoena jasan baitu, honako hauek izango dira: idatzizko kontratuen erabilera areagotzea, adierazle ekonomiko objektiboak integratzea eta ekoizleen erakundeen papera eta pisua indartzea.
Nioen bezala, Céline Imart, Los Republicanos alderdiko europarlamentaria, eskuin klasikoa, Espainiako Alderdi Popularraren erreferentzia dena eta, beraz, merkatu librearen etsai izateaz batere susmagarria ez dena, tramite parlamentarioan, haren arabera, kooperatiben etsaitzat jo zen, nekazaritzako elikagaien salerosketa guztietarako nahitaezko kontratuen beharra defendatzeagatik eta kontratu horietan adierazle ekonomiko objektiboak erabili ahal izatea planteatzeagatik. Hau da, alderdi kontratatzaileek manipulatu ezin dituzten erreferentzia ofizialak edo erakundeenak erabili ahal izatea.
Bestalde, beste foro batzuetan, kontratuaren nahitaezkotasunaz eta erreferentzia objektiboen erabileraz harago, kooperatibak Elikadura Katearen Lege manatuaren funtsezko artikulua betetzetik salbuetsita egongo liratekeela planteatzera ere iristen da, hau da, ordaindutako prezioak benetako ekoizpen kostuak estali behar dituela dioena.
Horregatik, une honetan, milioiko bigarren galdera sortzen zait. Norbaitek benetan uste al du kooperatibak salbuetsita daudela beren bazkideen ekoizpen kostuak estaltzetik, eta kooperatibak informazioa idatziz eta modu frogagarrian ematetik salbuetsita daudela, bazkideak informazio hori iragazteko beldur izateagatik ekoizpena entregatu aurretik?
Kooperatiben kontu honekin nahiko despistatuta nabilela uste dut, erakunde horiek, bestalde, ezinbestekoak baitira gaur egungoa bezalako merkatu ireki batean, elikadura kate gero eta luzeago eta korapilatsuago batera bideratuta, non banaketa antolatuak merkatuaren % 80 hartzen duen.
Baina, ministerioaren beraren dibulgazio-dokumentu batek jasotzen duen bezala, “kooperatiba batek, bere estatutuetan edo erabakietan oinarrituta, bazkideek emandako produktuaren balioa zehazteko prozedura eta likidazio-egutegia ezartzen dituenean, ekoizleek beren gain hartutako kostuak estaltzen direla ziurtatu behar da, hori baita Legearen helburu nagusietako bat”.
Berriro ere, eta bi doaz, esaldiaren amaiera nabarmendu nahi nuke, zeren, batzuei entzunda, badirudi kooperatibak salbuetsita daudela beren bazkideen ekoizpen kostuak estaltzetik, Europako laguntzengatik edo errukiagatik irautera kondenatuta bizi beharko balute bezala.
Jakitun izanik zuzendari kooperatiboek alegatzen dutela bazkideak kooperatibari ematea ez dela ohiko transakzio komertzial bat, eta legez norbaitek arrazoia eman ahal izango diela aurreikusita, milioiko beste galdera batek erantzuten dit.
Legearen espiritua eta bultzatzaileen asmoa al da kooperatibetako bazkide diren milaka ekoizleak legezko bermetik salbuestea, hau da, gutxienez ekoizpen-kostuak estaliko direla? Ez dut uste hori denik legearen espiritua, eta uste dut herrialdeko kooperatiba askoren helburua ere ez dela, baina, botikan bezala, kooperatiben artean denetarik dago.
“Legearen espiritua eta bultzatzaileen asmoa al da kooperatibetako bazkide diren milaka ekoizleak legezko bermetik salbuestea, hau da, gutxienez ekoizpen-kostuak estaliko direla?”.
Hala ere, kooperatiba batzuen eta zuzendari batzuen jarrera aipatzen dut, proiektu kolektibo batekin jokatzen baitute, enpresari partikularrak balira bezala, baina ez nuke aipatu gabe utzi nahi batzuek eta besteek egin eta desegin egiten dutela, bazkideek, edo haien zati batek, erantzukizunak alde batera utzita, horretarako aukera ematen dietelako.
Artikulua amaituta, lana biribilduko dut milioiko azken galderarekin. Zenbat kooperatibak, zuzendarik eta bazkidek jokatuko dute nire argazkiarekin? Apustuak egin!