Euskadiko enpresa-sektorearen nortasun-ezaugarrietako bat ontzigintzaren industria izan da beti. Zoritxarrez, Astilleros Euskalduna eta Construcciones Navales del Norte (Sestaoko La Naval izenez ezagunagoa) bezalako erreferentzia sinbolikoak euskal historia ekonomikoaren parte dira dagoeneko, baina, egia esan, sektorea ez da inoiz gelditu eta etorkizunari begira jartzen da itxaropen berrituekin. Ekonomia deskarbonizatzeko beharrak eta Europako itsas defentsa indartzeak industria horren guztiaren alde egiten dute, eta, gainera, lan-indar handiagoa behar da.
Euskal Autonomia Erkidegoko Industri Produkzioaren Indizearen azken datuen arabera, EAEk urte arteko % 0,8ko igoera izan zuen azaroan. Multzo horren barruan, ekipo-ondasunen fabrikazioa, nazioartean euskal industria nabarmentzen den azpisektorea, % 3,7 gehitu zen urteko azken aurreko hilabetean, batez ere trenbide-materialaren garapenari esker, baina baita ontzigintzari esker ere.
Iazko balantzea zehaztu gabe dagoenez, sektorearen fakturazioa, Euskal Herriko Itsas Foroan dauden 160 enpresek osatua, 3.300 milioi eurokoa izan zen 2024an, urtebete lehenago izandako ildo operatibo bertsuan. Pandemiaren osteko ekonomiaren susperraldiak on egin zion itsas industriari, EAEko BPGaren ia % 5 baita, eta 14.000 langile inguru enplegatzen ditu zuzenean.
Izan ere, kontratu eta eskaera berrien datuen arabera, goranzko joerari eutsi zaio, eta, oso nabarmena ez bada ere, nolabaiteko egonkortasuna islatzen du, eta hori ez da hutsala, adibidez, automobilgintzaren sektoreak, automobilgintzaren etorkizunaren zehaztugabetasunagatik, bizi duen segurtasunik ezarekin alderatuz gero. “Sektorearen iritzi orokorra da iaz ekitaldi positiboa izan zela. Suziriak botatzeko izan ez bazen ere, aurreko urteetako ildoari eutsi zitzaion”, dio Angel Santurtun Foroko zuzendari teknikoak.
Inflazioaren eragina eta Europako ekonomia nagusietako batzuen geldialdia gorabehera, euskal ontzioletan eta instalazioetan eraikitako ontzien helmuga nagusia esportazioa da oraindik, ontzien % 80 inguru kanpoko merkatuetan salduta. Ingurumen-jasangarritasuna eta deskarbonizazio industriala sustatzeko gutxiago kutsatzen duten ontziak izateko beharrak etorkizun positiboa erakusten du sektorearentzat, propultsio hibridoko teknologiaren hazkundeari esker, energia elektrikoa eta erregai-gelaxkak konbinatzen baititu. Baina, horrez gain, datozen urteetan negozio-bide garrantzitsuak izan daitezkeen beste atal batzuk ere badaude, hala nola itsas eolikoa edo offshore, itsas ikerketa, arrantza eta defentsa.
Erresilientzia
Euskal itsas sektoreak bere erresilientziaren frogak eman ditu azken hamarkadan; izan ere, pandemiak eragindako geldialdiez eta inflazioaren etengabeko presioez gain, beste gertaera batzuei ere aurre egin behar izan die, ekonomia orokorrean eragin handia izan ez badute ere, ontzigintzari kalte egin diotenak, hala nola 2014ko petrolioaren krisia, prezioak jaitsi eta petrolio gordinaren garraioa zigortu zuena, eta Europan itsas energia eolikoaren proiektu hutsalak. EAEn ere ezegonkortasun-uneak izan dira, hala nola Balenciaga ontziolaren arazoak. Azkenik, joan den hilean, Abu Dhabiko partzuergo batek enpresa erosi zuen 11,2 milioi euroren truke, eta enpresa-batzordeak soldata % 5 murriztea eta hiru urtez izoztea onartu zuen, 59 lanpostuak Zumaiako portuan mantentzearen truke.
Nolanahi ere, berrikuntza teknologikoak bereizten du euskal itsas industria, Santurtunen arabera. “Gure lan-nitxoa da. Trantsizio digitala eta ekologikoa garatzeko eta finkatzeko beharrak markatutako une batean dago sektorea, eta, alde horretatik, oso garrantzitsua da 2050erako emisio kutsatzaile garbiak ezabatzeko konpromiso orokorra”.
Berrikuntza hori da euskal industriaren balio erantsiaren muina, Txina, Japonia eta Hego Korea bezalako herrialdeetako ontziolek munduko fabrikazio gehiena biltzen duten testuinguruan. Europako Itsas Estrategian jasotako helburu nagusietako bat da beren ibilbideetan hondakin gutxiago utziko dituzten itsasontziak diseinatzeko eta eraikitzeko premia. Estrategia horren bidez, EBren autonomia indartu nahi da, itsas segurtasuna eta trafikoa gero eta mehatxuagoak diren testuinguru batean. Ibilbide komertzialak babesteko beharra, bereziki gasa eta petrolioa bezalako lehengai kritikoenak, Europaren interesen aurka egin dezaketen aktoreen ontzi militarren gero eta presentzia handiagoari gehitu behar zaio.
Bestalde, itsas sektorea, gainerako industrian bezala, bere plantilletan belaunaldi-erreleboa egiteko egoeran dago. Behar teknologikoetara egokitutako lan-profil espezializatuak atzemateaz gain, etengabeko prestakuntza-lanari ekitea ere nahikoa da. Foroaren kalkuluen arabera, sektoreko langileen % 30 baino gehiago erretiratuta egongo dira 2030ean. 2024an, kontratazioak % 5 egin zuen gora sektoreko enpresa-kopuru handi batean. Iaz, Foroak prestakuntza-ikastaroak eta espezializazio-programak diseinatu eta garatu zituen Eusko Jaurlaritzaren, Etorkizuneko Ikaskuntzen Euskal Institutuaren eta EHUren eskutik.