Ekialde Hurbileko gerra larriagotu egiten da orduak igaro ahala. Ziurtasun gutxi dago gatazken alderdi geopolitikoaren bilakaerari buruz, eta zalantza ugari daude Irani egindako erasoek programa nuklearra haustea lortu ote duten edo erregimen aldaketa behartzeko balioko ote duten. Argi dagoena da gerra denboran zehar luzatuko dela, diktadura teokratikoaren erresistentzia Washingtonek eta Tel Avivek aurreikusitakoa baino handiagoa izaten ari baita. Eta hori dagoeneko eragin handia izaten ari da ekonomian, batez ere energia kostuen aldetik. Imanol Pradales lehendakariak krisi honi aurre egiteko neurrien defizit bat proposatu dio gaur Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteari.
“Gatazka luzatzen bada, prest egon behar da eta neurria eman behar dugu”, esan zuen Pradalesek, eta ohartarazi zuen gatazkak dagoeneko “eragin handia” eragiten diola industria elektrointentsiboari, energia fakturaren igoeragatik. Ildo horretan, Pradalesek defendatu zuen “premiazko neurriak” hartzea, elektrizitatearen enpresa-kostua murrizteko eta, aldi berean, “euskal familien poltsikoa babesteko”.
Lehentasunezko dimentsioa
Pradalesek onartu zuen energiaren arloko neurriak Moncloatik igaro behar direla, berak baitu gai horretan fiskalitatea aldatzeko gaitasun politikoa eta legegilea, eta hori da, hain zuzen ere, Lakuarentzako lehentasunezko dimentsioa. Horregatik, lehendakariak lau erreklamazio helarazi zituen atzo arlo horretan: elektrizitate sorkuntzari % 7ko zerga kentzea, gasa eta elektrizitatea kontsumitzen duten industria handiek ordaintzen dituzten garraio eta banaketarako bidesarien murrizketa “zorrotza”, karbono dioxidoaren emisioengatiko konpentsazioen igoera eta faktura elektrikoaren BEZa % 21etik % 5era murriztea. Orain dela lau urte, Ukrainako gerra piztu zenean, sartu ziren neurrien antzekoak izango lirateke, eta energiaren kostua zein inflazioa mehatxu larri bihurtu zitzaizkion ekonomiari.
Ildo horretan, Pradalesek aldarrikatu zuen “garrantzitsuena gatazka ez luzatzea” dela; izan ere, gerra luzatzen bada, “ondorioak, ekonomikoak ez ezik, sozialak ere, oso larriak eta oso negatiboak izango dira guztientzat”. “Europar Batasunak irmo jokatu behar du, ahots bakarrarekin eta eragile politiko global gisa”, adierazi zuen Pradalesek, eta erakundeen arteko lankidetzaren garrantzia ere azpimarratu zuen. “Hemen bakoitzak ezin dugu gerra gure aldetik egin, ahaleginak koordinatu behar ditugu”, gaineratu zuen.
Eskaera ez da berria
Sorkuntza elektrikoaren zerga-karga jaisteko Lakuak egindako eskaera ez da berria. Joan den urtarrilean, Mikel Jauregi Industriako sailburuak energiaren faktura garestitzen duten eta industriaren lehiakortasuna mugatzen duten “distortsioak” berrikustea eskatu zion Espainiako Gobernuari. Kalkulu ofizialen arabera, euskal industria elektrointentsiboak Frantzian baino % 165 gehiago eta Alemanian baino % 35 gehiago ordaintzen du energiagatik, eta, gainera, mota horretako enpresen ekoizpen kostuen % 50 da. Jaureguik “hornidura elektrikoarekin zerikusirik ez duten errekargu ugari” salatu zituen, besteak beste, elektrizitatea sortzeko % 7ko zerga, funtsetarako nahitaezko ekarpenak, hala nola Eraginkortasun Energetikoarena, eta elektrizitate sistemaren kostuak, “Estatuko Aurrekontu Orokorren bidez estali litezkeenak”.
Enpresak babesteko neurriak
Era berean, lehendakariak iragarri zuen datorren asteartean Eusko Jaurlaritzaren Gobernu Kontseiluak hainbat neurri onartuko dituela enpresak babesteko, bereziki ETEak. Neurri horiek euskal enpresak finantzatzera, ETEak babestera, Euskadiko “autonomia energetikoa” indartzera eta lanpostuak babestera bideratuko dira, “gatazka hau luzatzen bada ere”. Joan den asteazkenean Defentsa Industrialerako Taldeak egindako bileran, erakundeek jada ohartarazi zuten automobilgintza, siderurgia eta kimika bezalako sektoreak energiaren prezioen gorakadak gehien kolpatzen dituenen artean egongo direla, aluminio, beira edo paper ekoizleei ere eragiten baitiete. Nolanahi ere, enpresa handiak egoera horri aurre egiteko baliabide gehiago dituen bitartean, ETEek arazo berri bat dute beren kontuak dagoeneko zigortzen dituztenei gehitzeko, hala nola Estatu Batuetako muga-zergen hesiei, Europako industriaren moteltzeari eta errentagarritasun marjinen jaitsierari.
Gasaren eta petrolioaren prezioen igoeren ondorioz, munduko potentzia handiek petrolio upel kopuru errekorra askatu behar izan dute, inflazioaren tentsioak baretzeko asmoz. Ormuzko itsasartearen blokeoa areagotuz gero (munduko petrolioaren ia laurdena bertatik igarotzen da), ondorioek ez lukete soilik energia merkatuetan eragina izango, logistikan eta esportazioan ere aldaketak eragingo lituzkeelako. Kristalina Georgieva NDFko zuzendariak gogorarazi du petrolioaren prezioak % 10 igotzeak, urteko zatirik handienean mantenduko balitz, munduko inflazio orokorrean oinarrizko 40 puntuko igoera ekarriko lukeela, eta munduko BPGaren hazkundea % 0,1etik % 0,2ra jaitsiko litzatekeela.