Duela egun batzuk, La Vanguardia egunkariak informazio bat argitaratu zuen Espainiako Estatuan Txinako automobil-fabrikatzaileen bederatzi lantegi instalatzeko aukerari buruz, oro har, ibilgailuak Txinatik ekarritako piezekin mihiztatzeko, nahiz eta horietako batzuetan ekoizpena kontuan har zitekeen, lantegi horiek Katalunian, Valentzian, Madrilen, Galizian, Aragoin edo Andaluzian kokatzen zituen mapa batekin batera. Grafiko horretan ez zegoen Euskadi txinatarrek Espainiako plataformatik Europako merkatura sartzeko dituzten planen barruan dagoela erakusten zuen punturik, eta, horrela, Asiako erraldoiak fabrikatutako auto elektrikoari EBko muga-zergak saihestuko zitzaizkiola.
Euskal Autonomia Erkidegoa agertzen ez den grafiko horrek, sektoreko multinazional alemaniar garrantzitsu baten ekoizpen-planta izan arren, galdera bat eragiten du, eta horren erantzuna zaila eta konplexua da. Zergatik ez da herrialde hau, industria-sare garrantzitsu eta nabarmena izanik, erakargarria atzerriko inbertsioak erakartzeko?
Eta erantzuna da, nahiz eta oso deserosoa iruditu, herrialde hau ez dela izan Estatuko ekonomiaren bultzatzaileetako bat bere mugetan atzera egiteko kanpoko eragin-ahalmenik gabe; izan ere, atzerriko inbertsio handiak eta konpainia garrantzitsuen erabakiguneak Madrilen eta Bartzelonan kontzentratzeaz gain, orain arte pisu ekonomiko txikia zuten eskualde edo hirietan azaleratzen hasi dira, Malagan edo Aragoin, esaterako, Valentziako Erkidegoaz ez hitz egiteagatik.
Zilborrera begiratzean ereinotzetan lokartu gara, beste batzuek nazioarteko kontaktu-sare bat ezartzen zuten bitartean, aukera berriak detektatzeko eta enpresa-proiektu handiak erabakitzen diren botereguneetan kokatzeko gaitasuna erakusten zuten. Ez gara gai izan herri honetako inbertsio-eragiketei euskarri politiko eta instituzionala eskainiko dien euskal lobby bat izateko.
Erosotasunak eta ate joka etorriko direla pentsatzeak, erabaki garrantzitsuak hartzen diren lekuetan gure presentzia bultzatzeko maleta hartu eta hegazkina hartu beharrean, herrialde honek egiturazko defizita izatea eragin du atzerriko zuzeneko inbertsioa erakartzeko orduan, enpresa-proiektu berriak abian jartzeko, eta ez jada finkatuta dauden enpresak erosteko, gertatzen ari den bezala. Datuak adierazgarriak dira. Iaz, atzerriko inbertsioa 531 milioi eurokoa baino ez zen izan EAEn, hau da, aurreko ekitaldian baino % 50 gutxiago, eta azken sei urteetako daturik negatiboena.
Lankidetza publiko-pribatua arrakasta-premisa izan da orain arte herri honen garapen eta aurrerabide ekonomiko eta sozialerako, gure autogobernu-maila altuari eta Ekonomia Ituna bezalako tresna ahaltsuei esker. Izan ere, Kontzertu Ekonomikoaren potentzialtasun guztiak ez dira baliatu Euskadi egonkortasun, segurtasun juridiko eta lehiakortasuneko aktibo gisa nazioartean proiektatzeko orduan. Badirudi konplexua izan dugula Kontzertu Ekonomikoa defendatzeko eta haren abantaila guztiak erabiltzeko orduan, eta, beraz, orain pedagogia egitea dagokigu, ez bakarrik ezagutzen ez duten eta pribilegioa dela uste duten Estatuko herritarrentzat, baizik eta, kezkagarriena, euskaldunentzat beraientzat. Izan ere, hamarretik lauk aitortu du ez dakiela zertan datzan gure autogobernuaren funtsezko oinarria.
Hala ere, sektore publikoaren eta pribatuaren arteko harreman estu horrek funtzionatzeari utzi ahal izan dio lankidetza estuaren terminoetan; izan ere, gobernuek enpresen laguntza izan behar dute beren jarduerak garatzean sortzen diren beharrak konpontzen, eta, horrez gain, berrikuntzaren buru izateko rolaren protagonista izan behar dute, eta ekimen pribatuak hori egiten ez duen eremuetan sartu behar dute, baina haien emaitzek ordura arte existitzen ez ziren itxaropen berriak eta negozio berriak irekitzen dituzte.
Nahikoa da gure egunerokotasunean lagun ditugun eguneroko produktu guztiak (ordenagailu eramangarria, mugikorrak, LED argiak, medikuntzako OTA, etab.) begiratzea eta haien jatorria zein den galdetzea. Mariana Mazzucato ekonomialari italoestatubatuarrak dioen bezala: “Estatua ez da soilik merkatuaren akatsak zuzentzen dituen arbitro bat, merkatuei forma ematen dien ekintzaile bat baizik”.
Gainera, badirudi sektore publikoaren inguruan gero eta gehiago ardazten ari den ekonomiaren prozesu batean parte hartzen ari garela, non erakunde, erakunde, fundazio eta elkarte asko zuzenean eta zeharka zergapetzen ari diren, kasu batzuetan politikoki zuzena denaren esparruan jardutearen baldintzapean, eta horrek eragina izan dezake haien etorkizuneko jardueran eta garapenean. Horren guztiaren ondorioa ekonomia egonkorra eta erosoa da, gorabehera handirik gabea, baina nazioartean lehiakorra izateko behar adina estimulu eta arnasa falta zaio.
Herrialde honetan, Estatuan liderrak diren erakundeak eta erakundeak ditugu, eta horien garapen-potentziala, Espainiako zein nazioarteko merkatu berrietan, gutxiegi erabiltzen ari da, edozein berrikuntzarekin eta ezarritako esparrua irekitzearekin ados ez dauden botere publikoen jarraibide batzuen mende baitago, bitxia bada ere, nolabaiteko nortasun-galeraren beldur direlako.
Ez da ulertzen garai batean aitzindari izan ziren erakunde eta erakundeak, Estatuan, ordura arte ezezagunak edo gutxi garatuak ziren tresnak ematen zituztenak, nolabaiteko trabatze-prozesuan egotea, egungo egoera hausteko eta produktu berriak garatzeko eta merkatu berriak irekitzeko aurkitzen dituzten zailtasunen aurrean.
Eta hori guztia, absentismo-maila handiak alde batera utzita, gure enpresek beren jarduera garatzeko behar dituzten profil profesionalak ezin izateko aukera handia duen ekonomian. Confebask patronalak bi urtean behin egiten duen Enplegu eta Kualifikazio Beharrei buruzko Inkesta aurkeztu berri du, eta datu horiek oso adierazgarriak dira. Txosten honen serie historikoaren errekor berri bat dira. Hamar enpresatik bederatzik dio profesionalak aurkitzeko zailtasunak dituela, eta ehuneko hori duela hamar urtekoa halako bi da. Datu esanguratsu gisa, aipatu behar da enpresen % 25 Euskaditik kanpoko langileak kontratatzera joan direla, zehazki beste autonomia-erkidego batzuetara.
Era berean, euskal finantza-ekosistema, hain denbora luzean sektore publikoaren lidergo eta ekintzailetza faltagatik hain zuzen ere martxan jartzea kostatu dena, arazoak izaten ari da finantza-profil tradizionala duten baina trebetasun teknologikoak dituzten profesionalak aurkitzeko, gero eta pisu handiagoa baitu finantzei aplikatutako teknologiak.