Donostiak 2030. urteko Munduko Futbol Txapelketaren egoitza izan behar ote duen eztabaida hain da poliedrikoa, non mota guztietako argudioak sartzen baitira bertan, ekonomikoak, sozialak eta politikoak, ingurumenekoak eta abar. Ikuspegi ekonomikotik, futbol profesionala negozio handia da, milaka milioi euro mugitzen dituena, eta arlo ekonomikoan beste sektore ekonomiko batzuetan eskatzen diren gutxieneko gardentasun-mailen azpitik garatu den jarduera bat da, non erakunde erregulatzaileak daudenez, haien jarduerei eta emaitzei buruzko informazio publikoa eman behar den.
Futbol profesionalak ekonomiari dagokionez duen garrantzia hain da handia, 18.350 milioi euro sortzen baititu, hau da, Espainiako BPGaren % 1,4, eta 194.000 langileri ematen die lana, KPMG aholkularitza-enpresak 2023an Ligarako egindako “Espainiako futbol profesionalaren eragin sozio-ekonomikoa” azken txostenaren arabera. Horren ondorioz, Munduko kirol-jarduera horren lehiaketa nagusia antolatzeko gardentasun-maila jakin batzuk behar dira, batez ere, jarduera hori egiteko euskarriak baliabide publiko garrantzitsuak behar dituenean, kasu honetan bezala.
Horregatik, komeni da Donostiako hautagaitza 2030eko Munduko Txapelketako egoitzetako bat bezala itxi aurretik mahai gainean jartzea horrelako ekitaldi batek hiriarentzat izango duen inbertsioa eta itzulkin ekonomiko eta soziala, eta horiei gehitu behar zaizkie bertako biztanleen eguneroko zereginean izango dituen ondorio zuzenak, turismoa hartzeko gaitasunean tentsioa duen hiriburu batean.
Alde horretatik, garrantzitsua da zorroztasunez eta gardentasunez jokatzea, Donostiari ekitaldi honetan parte hartzeak ekarriko dion kostu ekonomikoa dela eta. Izan ere, hamarnaka milioi eurora irits daiteke (batzuek 50 milioi euro inguru direla diote), eta inbertsioa berreskuratzeko oso aukera gutxirekin, neurri batean behintzat, Nazioarteko Futbol Federazioak (FIFA) ezartzen dituen eskakizun drakoniarrak kontuan hartuta, hiria bere intereserako “bahitu” nahi baitu.
Eta hemen dago Donostiako alkate Jon Insausti eta bere teknikari taldea lanean ari diren gaiaren muina, hilabete hau amaitu baino lehen, FIFAri eman diezaioten ekitaldi honek hiriarentzat ekarriko duen gastuaren azterketa ekonomikoa, behin dagozkion gobernantza- eta legezkotasun-txostenak bidali ondoren. FIFAk berak zoriondu ditu Donostiako Udala eta bere ordezkariak erakunde horri egiten ari zaizkion kontsulta eta galderen zorroztasunagatik, ahalik eta datu eta ziurtasun gehien izateko, egoera ebaluatu eta dagokion erabakia hartu ahal izateko.
Eta arlo horretan sortzen dira zalantzak. Anoetako estadioan egingo den birmoldaketa txikiak ekarriko duen kostuari esker, 2.070 eserleku gehiago lortuko dira eta FIFAk Munduko Txapelketa egiteko eskatzen dituen 40.000 eserlekuak gaindituko dira. Ondoren, Realari balioko dio zain dituen abonatu berrien zerrendari erantzuteko, gainerakoa gastu arrunta da.
Lehenik eta behin, FIFAk bere jardueran eta hornitzaileetan eskatzen dituen zerga-salbuespenak nabarmendu behar dira, eta horrek esan nahi du Foru Ogasunaren diru-kutxetarako zerga-baliabide garrantzitsuak kentzea. Gai hori ez da txikiagoa; izan ere, Vancouver Kanadako hiriak (datozen asteetan hasiko den Munduko Txapelketako egoitzetako bat da) tasa turistiko bat ezarri du hiriko hotel-establezimenduetan ostatu hartzen duten zaleen ostatu-gauetarako, eta, horrela, inbertsioaren zati bat berreskuratu du. Estatu Batuetako beste hiri batzuetan enpresa-dohaintzak edo herritarren dohaintzak edo estatuko gobernuen aurrerakinak aukeratu dira ekitaldiaren inguruan sortutako jardueraren itzulketaren aurka. Ameriketako Estatu Batuetako (Chicago) eta Kanadako (Montreal edo Quebec) hiri askok uko egin diote egoitza izateari, altxor publikoagatik ordaindu beharreko prezioa handiegia zelako, finantziaziorik ez zegoelako eta FIFAk ez zuelako espero zen malgutasuna eskaintzen.
Hirien gastu nagusiak hauek dira: segurtasuna eta polizia, zaleak eramateko doako garraio publikoa, osasun- eta larrialdi-laguntza, espazio publikoen okupazioa, mugikortasun-sistemaren aldaketa, fan zonak, garbiketa-zerbitzuak, etab. Donostiaren kasuan, eskakizun horiek guztiek herritarren jarduera arautzen duten 12 udal-ordenantzen aldaketa dakarte. Eta hori gutxi balitz, Mundialak hainbeste polarizatu behar du herritarren bizitza, ezen, ospatu aurretik eta ondoren, ezin baitira garatu kultura- edo kirol-ekitaldiak, eta horrek esan nahi du Jazzaldia edo Donosti Cup bertan behera utzi edo atzeratu beharko litzatekeela, bitxia bada ere, futbola tresnatzat duen ekitaldi bat, gazteen artean balio batzuk transmititzeko, antza denez, FIFAk erakusten dituenekin zerikusi gutxi edo batere ez dutenak.
Herritarrek ordaintzen duten bitartean, FIFAk sarrera zuzen ia guztiak bereganatzen ditu, hala nola estadioetarako sarrerak, hiriek ez baitute ehunekorik jasotzen haien truke, ezta barruan egiten diren salmenten, telebista-eskubideen, babesleen eta merchandising ofizialaren eta abarren bidez ere.
Inbertsiora itzultzea zeharkakoa da, batez ere hotelen eta ostalaritzaren sektorean, bai eta merkataritzan eta taxietan ere, eta horri hain ukiezina den zerbait gehitu behar zaio: nazioarteko proiekzioa eta hiriak atzerrian duen markaren ospea.
Eta arlo horretan, egin beharreko galdera da ea Donostiak jada ez ote duen behar adinako nazioarteko proiekziorik eta prestigiorik lehen mailako helmuga turistiko gisa, diru-kutxa publikoentzat kostu handia duen ekitaldi batean inbertitu ahal izateko, hiri hori dagoeneko munduko mapan dagoenean donostiarren herri-ekimenetik atera diren ekitaldiekin, taloitegitik tira egin behar izan gabe, Deba mendebaldean gerta daitekeen bezala, -irakur bedi Bilbo-, Zinemaldia, Jazzaldia, Behobia-Donostia, Donosti Cup, Donostia Klasikoa, Maratoia, eta abar.
Zentzu horretan, Donostiak ez du nazioarteko ekitaldi bat “erosi” beharrik une honetan munduan kokatzeko. Beste gauza bat gertatu zen 1992an Donostiako Tourraren irteerarekin (La Gran Depart) edo maratoiko munduko txapelketarekin. Izan ere, plataforma horiek hiriaren nazioarteko irudia zabaltzeko eta haren ospea berreskuratzeko plataformak izan ziren, ETAren indarkeria bete-betean zegoen eta terrorismoak eragiten zuenaz oso bestelako irudi bat erakutsi behar zitzaion munduari. Hiriak ekitaldi horretan sei milioi euro inguru inbertitu zituen gaur egun, eta horietatik erdia baino gehiago tokiko babesle eta “sponsor” en bidez berreskuratu ziren.
Eta hori guztia, kontuan hartu gabe donostiarrentzat Munduko Txapelketa honek izango duen eragina, egunerokotasunean izango dituen aldaketei dagokienez, mugikortasun-arazoei dagokienez, batez ere hirigunean, Amara bezalako auzo batean izango dituen eraginei dagokienez, auzo hori baita hiriko jendetsuena, eta badaki zer suposatzen duen atzerriko zaleen presentziak eta haren ondorioek, inoiz gertatu izan den bezala 2024ko Champions League-an, bere merkataritza-jarduera geldiaraztearekin, ikastetxeak eta kultura-zentroak ixtearekin, balizko gorabeheren beldur. Insausti alkateak dioen bezala, egin beharreko galdera da: “Zein ondare geratuko den Donostian argiak itzaltzen direnean”.
Argi dagoena da FIFAk, joan den abenduan Trumpi “Bakearen Saria” eman zion erakunde berak, “mundu osoan bakea eta batasuna sustatzeagatik”, dirua irabazten duela bere jarduerekin, eta hiriak direla arriskua bere gain hartzen dutenak. Negozioak egiteko modu bikaina, opakutasunetik eta kontuak publikoki gutxi ematetik abiatuta.