Duela egun batzuk, deskribatzen zaila den sentsazio batekin itzuli nintzen Bruselatik: Nafarroako kooperatibismoa une erabakigarria bizitzen ari delako ustearekin. Ez da soilik Europako hainbat erakundetatik jaso dugun aitorpen instituzionala. Ezta Europako Batzordeko, Eskualdeen Europako Lantaldeko, Europako Ekonomia eta Gizarte Lantaldeko edo kooperatibismoaren nazioarteko erakundeetako ordezkariekin izandako bilerena ere. Benetan garrantzitsua da egiaztatzea Nafarroatik bultzatzen dugun ekintzailetza kooperatiboaren ereduak benetako interesa pizten duela gaur egun Europan, gure gizarteak bizi dituen erronka askori erantzun ahal izateko.
Urteetan zehar, ANELen defendatu dugu kooperatibismoa ez dela iraganeko enpresa-formula bat, baizik eta eredu ekonomiko sendoagoa, inklusiboagoa eta lurraldearekin konprometituagoa eraikitzeko guztiz indarrean dagoen tresna bat. Are gehiago, batzuetan, bazirudien diskurtso hori espazio espezializatuetara edo gizarte-ekonomiari soilik lotutako zirkuluetara baztertuta geratzen zela. Hala ere, egunotan Bruselan bizi izan dugunak erakusten du eztabaida horrek dimentsioa aldatu duela.
Europa erantzunen bila dabil. Kalitatezko enplegua sortzeko, milaka enpresa txiki eta ertainetan belaunaldien arteko erreleboari aurre egiteko, lurraldean biztanleria finkatzeko, inklusioa bultzatzeko eta proiektu ekonomiko jasangarri eta erresilienteak bultzatzeko gai diren formulak bilatzen ditu. Eta, testuinguru horretan, kooperatibismoa funtsezko lekua hartzen hasi zen.
Egunotan egindako bileretan ikusi ahal izan dugu Europako hainbat erakundek interes handiz ikusten dituztela Nafarroan urteak daramatzagun esperientziak. Pertsonen parte-hartzean, erantzukidetasunean, arriskuak eta aukerak partekatzeko gaitasunean eta inguruan sustrai sakonak dituzten enpresa-proiektuen eraikuntzan oinarritutako ereduak.
Bereziki esanguratsua izan zen Jeroen Douglas Nazioarteko Kooperatiba Aliantzako zuzendari nagusiari entzutea Nafarroa gaur egun nazioarteko erreferentzia dela kooperatibismoan. Hitz horiek sor dezaketen gogobetetze pertsonalaz edo instituzionalaz haratago, uste dut erantzukizun handitzat interpretatu behar direla. Errekonozimendu hori ez delako kasualitatetik sortzen. Hainbat hamarkadatako talde-lanaren, kooperatiba askoren inplikazioaren eta pertsonak erdigunean jartzen dituen enpresa ulertzeko modu baten emaitza da.
Baina beste ziurtasun batekin ere itzuli nintzen Bruselatik: Europak kooperatibismoaren eta ekonomia sozialaren garapenerako askoz ere mesedegarriagoa den esparru baterantz egin behar du aurrera. Askotan, enpresa-eredu tradizionaletatik soilik pentsatutako araudiak, finantza-tresnak edo politika publikoak aurkitzen ditugu. Eta horrek mugatu egiten du kooperatibek duten ahalmen eraldatzaile izugarria.
Horregatik, gure bisitan argi eta garbi helarazi genuen mezuetako bat izan zen beharrezkoa zela Europar Batasunak ekintzailetza kooperatiboa bere estrategia ekonomiko eta sozialen barruan sartzea. Ez gai marjinal edo osagarri gisa, etorkizuneko egiturazko apustu gisa baizik.
Gainera, Bruselan jasotako babesa bereziki garrantzitsua izan zen kooperatibismoarekin, berrikuntzarekin eta gizarte-ekonomiarekin lotutako Europako eta nazioarteko erakunde eta erakunde nagusietako batzuetatik zetorrelako. Bai Cooperatives Europe-k, bai Nazioarteko Kooperatiba Aliantzak (ACI) oso positiboki baloratu zuten Nafarroatik bultzatzen dugun ekintzailetza kooperatiboaren eredua eta belaunaldien arteko erreleboari, kalitatezko enpleguari edo lurralde-sustraitzeari benetako erantzunak emateko gaitasuna.
Babes hori Gizarte Ekonomiaren aldeko Hiri eta Eskualdeen Europako Sareak (REVES), Industria eta Zerbitzu Kooperatiben Europako Konfederazioak (CECOP) eta European Business & Innovation Centre Networkek (EBN) ere partekatu zuten, baita Europako Batzordeko Enplegu, Gizarte Gai eta Gizarteratze Zuzendaritza Nagusiko (DG EMPL) eta Nafarroarako eta Espainiarako Europako Plus Gizarte Funtseko (FSE+) ordezkariek ere, hurrenez hurren.
Guztiei mezu argia helarazten diegu: Nafarroan egiaztatu dugu kooperatibismoak funtzionatzen duela. Enplegu egonkorra sortzeko funtzionatzen du. Krisian dauden enpresak berreskuratzeko funtzionatzen du. Gazteei ekintzailetza kolektiborako sarbidea errazteko funtzionatzen du. Proiektu berritzaileak bultzatzeko funtzionatzen du. Eta, gainera, lurralde-errotzea indartzeko eta deslokalizazioa saihesteko ere balio du.
Ikuspegi hori bultzatzen jarraitu nahi dugu, hain zuzen ere, Coalea, Ekintzailetza Kolektibo Kooperatiboko Zentro berria bezalako ekimenetatik. Proiektu horrek interes handia piztu du Bruselan, enpresak sortzen laguntzeko beste modu bat delako: lankidetzatik, parte-hartzetik eta eraikuntza kolektibotik.
Benetan uste dut Europa funtsezko zerbait ulertzen hasi dela: gaur egungo erronka handiei ezin zaie banakako logiketatik bakarrik aurre egin. Gizarte-kohesioa, egonkortasuna eta ingurunearekiko konpromisoa sortzeko gai diren enpresa-ereduak behar ditugu. Eta hor kooperatibismoak ekarpen handia egin behar du.
Ziurgabetasun ekonomikoak, eraldaketa teknologiko sakonek eta gero eta agerikoagoak diren tentsio sozialek markatutako garaiak bizi ditugu. Testuinguru horretan, pertsonek erabakietan parte hartzen duten, balioa modu orekatuagoan birbanatzen den eta proiektu kolektiboa interes espekulatibo hutsen gainetik dagoen enpresak defendatzea ez da gai ekonomikoa soilik. Apustu demokratikoa ere bada.
Horregatik uste dut Bruselan gertatutakoa ez dela soilik ANELi edo Nafarroako kooperatibismoari egindako aintzatespen gisa interpretatu behar. Uste dut zerbait garrantzitsuagoa dela: gizarte-ekonomia Europako eztabaidaren erdigunean kokatzeko aukera historiko bat irekitzea.
Orain maila emateko ardura dugu. Berritzen jarraitzekoa. Nazioarteko aliantzak eraikitzen jarraitzekoa. Eta enpresa egiteko beste modu bat posible ez ezik, beharrezkoa ere badela erakusteko.
Bide horretan, Nafarroa protagonista izan daiteke eta izan behar du. Badugu esperientzia, badugu ezagutza, eta badugu ekosistema kooperatibo sendo eta konprometitu bat. Baina, batez ere, uste osoa dugu Europaren etorkizun ekonomikoak gero eta enpresa-eredu gehiago beharko dituela, lehiakortasuna eta gizarte-kohesioa uztartzeko gai direnak.
Egun hauek Bruselan igaro ondoren, inoiz baino konbentzituago nago horretaz. Izan ere, behin baino gehiagotan esaten dudan bezala: “Etorkizuneko enpresa existitzen da eta kooperatiba da”.