Duela urte batzuk, Gipuzkoan eta Madrilen kargu publikoak izan dituen politikari gipuzkoar batek adierazi zuen lurralde honetan akats bat genuela, alegia, gai eta erabaki estrategiko handiak etengabe aztertzen eta bueltaka genbiltzala, eta azkenean ez zela irtenbiderik hartu, bi aldeen arteko adostasunik ez zegoelako. “Analisitik paralisira”, zioen agintari politiko honek, gipuzkoarren jarrera ez hain konstruktiboa modu grafikoan laburbiltzeko, beste euskal lurralde batzuenarekin kontrajarrita, non gaia mahai gainean jartzearekin bakarrik bere garapenerako ondorengo erabakia atzetik zetorren.
Baina Adegi patronalak inbentario gisa utzi du esaldia, bai eta egoera ekonomikoaren eta panorama beltzaren analisia ere, zerumugan Europa esklerotizatu batekin, produktibitate faltak Estatu Batuen eta Txinaren aurrean lehiakortasuna galtzea eragiten baitio. Sandwich horrek errealitatearen itxura hartzen hasi da, eta ekintzara igaro da Erronkak eta Eraldaketa Lehiakorrerako Agenda proposamen batekin. Proposamen horretan zortzi aldaketa-palanka handi jasotzen dira, eta, aldi berean, hainbat ekimen eta neurriren zerrenda bat jasotzen dute.
Adegik mahai gainean jarri duen lehiakortasunaren eraldaketarako agenda hori ez da testu itxi bat, baizik eta administrazioarekin eta sindikatuekin eztabaidatzeko eta lankidetzan aritzeko prest dago, joan den mendeko 80ko hamarkadako espiritua berreskuratzeko proposatzen duen herrialdeko itun handi horretan. Izan ere, erakunde, enpresari eta zentral sindikalek elkar jo zuten herri hau aurrera ateratzeko eta euskal DNA industriala aurretik eraman zuen birmoldaketa dramatiko eta garrantzitsu bati erantzuten saiatzeko, siderurgia integrala, ontziolak, linea zuriko etxetresna elektrikoak eta abar bezalako sektoreak desagertuta. Kontuan izan behar da Euskadin langabezia % 27koa zela 1981 eta 1985 bitartean, eta industriako enpleguak % 36ko jaitsiera izan zuela, eta horrek 200.000 langile langabeziara bidaltzea ekarri zuela. Egoera lazgarri horrekin, beharra bertute bihurtu zen.
Orain errealitatea oso bestelakoa da duela 40 urtekoarekin alderatuta, eta Gipuzkoan langabezia % 7,4koa da. Zerga-bilketak errekorrak ezarri ditu, aurtengo lehen lauhilekoan % 9ko hazkundea izan baitu. Europako lehen postuen arteko errenta-, desberdintasun- eta berrikuntza-adierazleak, baina ez da autokonplazentzian erori behar, etorkizuna idazteke dagoelako eta ilun agertzen delako, munduko egoera ekonomikoaren eta egiturazko defiziten arabera, batzuk konponbide zailekoak baitira.
Horregatik, Adegiko presidente Isabel Bustok Enpresaren Eguna dela-eta egindako proposamen honen aurkezpenean ondo esan zuen bezala, Estatu Batuen eta Txinaren interesen mende geratzeko arriskua duen Europa baten errealitatearekin, produktibitate-indize baxuak baititu, zazpi puntuko hazkundearekin azken hamar urteetan, eta Asiako erraldoiak 65 puntuko hazkundea izan du, edo industriaren pisua % 19tik % 14,5era jaitsi da, eta “eragingo ez digula pentsatzea arduragabekeria gisa uler liteke”.
Adegik bota duen alarma gorriaren abisu hori ez da aparteko eta bat-bateko fenomeno baten ondorioa, meteorologian gerta daitekeen bezala, baizik eta Gipuzkoako patronalak duela urte eta erdi baino gehiagotik egiten ari den azterketa baten ondorioa. Izan ere, aztergai diren eragileek ez dute prospektiba ekonomikoaren eremuan eraginik izan, eta orainari begira daude etorkizunari begira baino gehiago.
2024ko azaroan, orrialde hauetan bertan Quousque tándem bat argitaratu zen, El espíritu de los años 90 izenekoa. Bertan, José Miguel Ayerza idazkari nagusiak adierazitako ideia hori jasotzen zen, non laburbiltzen baitzen duela lau urteko administrazioaren, enpresen eta sindikatuen arteko lankidetza-filosofia hura berreskuratzeko beharra.
2024ko azaroan, orrialde hauetan bertan, Quousque tandem bat argitaratu zen, El espíritu de los años 90 izenekoa. Bertan, José Miguel Ayerza idazkari nagusiak adierazitako ideia jasotzen zen. Bertan, duela lau hamarkada administrazioaren, enpresen eta sindikatuen arteko lankidetza-filosofia berreskuratzeko beharra laburbiltzen zen, industriaren aldeko apustu sendoa eraikitzeko, ezagutzan, teknologian eta berrikuntzan inbertitzeko laguntza garrantzitsua emanez. Gaur, urte eta erdi geroago, Ayerzak berak ere ideia bera plazaratu du, eta horrek esan nahi du mezuaren hartzaileetako inork ez duela bere burua aipatutzat jo denbora honetan guztian, eta horrek esan nahi du gure etorkizun hurbileneko 18 hilabete xahutu ditugula.
Adegik Eraldaketa Lehiakorrerako Erronkak eta Agenda gauzatzen dituen Gipuzkoako egoera ekonomikoari buruz egin duen azterketan, atentzioa ematen du etxebizitzaren kontzeptualizazio berri baten berrikuntzagatik; izan ere, kontzeptualizazio berri hori, bere izaera sozialaz haratago, industria-lehiakortasunerako oztopo gisa ulertzen da, hain zuzen ere, bere eskasiagatik eta kostu handiagatik.
Adegiren arabera, egoera hori “uxatzaile demografiko” gisa eragiten ari den desorekak hiru ondorio ditu. Alde batetik, “gazteen emantzipazioa eta tokiko etxeen prestakuntza blokeatzen ditu, eta, bestetik, nazioarteko talentua erakartzea eragozten du, bizitza-kostu efektiboa handitzen baitu, eta, azkenik, lan-kostu inplizituak handitzen ditu, enpresek soldata handiagoak eskaini behar baitituzte etxebizitzaren kostua konpentsatzeko, haien lehiakortasuna kostuetan higatuz”.
Euskal herritarren kezka nagusia etxebizitza izanik, eta eskasia horrek ekonomiaren garapenean eragin negatiboa duenez, ez da ulertzen Eusko Jaurlaritzaren 16.378 milioi euroko aurrekontutzat hartzea, gastu sozial handienekotzat jo baita, baina 596 milioi baino ez dira bideratu etxebizitza-programetara. Badirudi azalezina dela gizarte eta ekonomia arloko larrialdiko egoera horren aurrean aurrekontua aldatu ezin izatea eta sail batzuetatik beste sail batzuetara aldatu ahal izatea, egoeraren araberako arrazoiengatik.
Hain zuzen ere, etxebizitza da talentua eta immigrazio kualifikatua eta behar bezala integratua erakartzea zailtzen duen arazoetako bat. Horretarako, beharrezkoa da, halaber, laneratze azkarra, ikasketak eta hezkuntza homologatzea, pertsona batzuk gutxiegi erabiltzen baitira beren kualifikaziotik beherako enpleguetan. Diagnostikoa argia da: sektore industrial eta teknologikoetako 15.000-20.000 langile kualifikatu behar dira 2040. urterako. Biztanleria zahartzearen eta jaiotza-tasa txikiaren ondorioz, 25 eta 40 urte bitarteko Gipuzkoako biztanleen % 23 kanpotarrak dira. Horrek esan nahi du immigrazioa ez dela unean uneko fenomeno bat, egiturazkoa baizik, eta, oro har, fenomeno kualifikatu bihurtu behar dela.
Egoeraren diagnostikoan, honako hauek ere aipatu behar dira: absentismo-maila handia, ekintzailetzaren beherakada eta belaunaldi berrien paradigma-aldaketa. Horretarako, norberaren edo besteen proiektuetarako dedikazioa sustatu eta suspertu behar dute, premia eta interes pertsonaletara igaroko den gogobetetze-maila batekin. Izan ere, testuinguru horretan, enpresek gazteen lehentasun berrietara egokitzen saiatu behar dute, eta gai hori zaila eta korapilatsua da. Lanaren eta garapen pertsonalaren arteko oreka esparru guztietan bilatzea da erronka.
Halaber, Elkargi EBBk egiaztatu du kezka-giroa dagoela ETEen etorkizunaren aurrean, ziurgabetasun- eta aldaketa-egoera baten ondorioz, egoera geopolitiko ezegonkorrak eraginda, eskaeren zorroa murrizten eta marjinak estutzen ari baitira. Ildo horretan, enpresak inbertsio-planak atzeratzen ari dira, aurtengo lehen lauhilekoan bost puntuko jaitsiera izan baita, 2025eko aldi berarekin alderatuta, finantza-erakundeak xede horrekin abalatutako kredituen finantzaketan.
Adegik zabaldu duen mezua argia eta argia da, herri honi hainbeste emaitza on eman dizkion lankidetza publiko-pribatuko esparru bat ezartzeko premia planteatzerakoan eta etorkizun berri baten oinarriak ezartzen saiatzerakoan. Etorkizun berri hori, ezinbestean, oso desberdina izango da, zerumugan hodei beltzak dituen diagnostiko bat bateratzen denetik. 80ko hamarkadako espiritua berreskuratzeko deia egina dago. Proposamenean interpelatutakoak online jartzea falta da. Zenbat eta lehenago, hobe.