Nekazaritzako legeria, oro har, beldar-makina bat da, tanke edo hondeamakina baten antzeko zerbait. Bruselan hasten da lanean, urrun, oso urrun, giza begien bistako abiadura hautemanezinarekin, baina komeni da ez deskuidatzea; makinak, hala ez dirudien arren, aurrera jarraitzen du.
Europako erakundeen beldar makineria Liburu Berde batekin hasten da, non herritarrek gai jakin bati buruz dituzten iritziak eta iradokizunak jasotzen diren. Liburu berdearen gainetik igaro ondoren, Europako makinaria Liburu Zurira itzultzen da. Bertan, ondo definitutako ekintza-proposamenak jasotzen dira, kontsulta-prozesu formalari ekiteko eta proposamenak etorkizuneko lege bihurtzeko adostasun politikoa lortzeko.
Liburu Zuriaren ondoren, makina beldarrak ez dute uste geldiarazi duenik, Esparru Zuzentarauarekin egiten du aurrera, politika edo sektore zabal bati buruzko oinarrizko printzipioak, helburuak eta kontzeptuak ezartzen dituen zuzentarau mota berezi bat baita, edo ohiko zuzentarau bat, bete beharreko emaitzari dagokionez estatu kideei nahitaezko esparrua ezartzen diena, baina agintari nazionalen esku uzten duena formaren eta bitartekoen aukeraketa, hau da, Estatuko edo estatuko legeriara aldatzea eskatzen duena. Estatu-nazioetan, beldar makinek aurrera egiten jarraitzen dute ezinbestean, apurka-apurka, konturatu gabe, eta lege, dekretu edo dena delako lege gisa “transposatzen” da. Lege horrek, era berean, oinarrizko legeria osatzen du, eta horri buruzko araudi autonomiko egokia diseinatzen da, nazionalistak izorratzen gaituen arren.
Horrela, bada, Europako beldar makina astun eta mantso hura, urte pare batean, garbi eta distiratsu daukagu gutako bakoitzaren ustiapenaren aurrean, eta ez gara konturatu zenbat baldintza, betebehar eta eskakizun gehitzen zaizkion, gantz-flotagailua gizonen gerrian itsasten zaigun bezala, Bruselatik abiatu zen hasierako dokumentuari.
Izan ere, oso ohikoa izaten da sektoreak kritikatzea hurbilen dauden administrazioek ez diotela ezer originalik ekartzen Europako araudiari, beren betebeharrei muzin egiten dietela eta idazketa-aldaketa txiki eta hutsaletara mugatzen direla. Gainera, aurreko logotipoa aldatu egiten dute eta, kasurik txarrenean, beren uzta propioaren zerbait eranstera ausartzen direnean, gora etortzen dira, eta araua are murriztaileagoa egiteko baldintzak eta betebeharrak gehitzen dituzte, eta, horrela, gizarteari, gehienbat hirikoa den gizarteari, erakusten diote haiek gai direla ekoizleak, landa-ingurunean bizi diren basati eta landatar horiek, gerrian sartzeko, elikagaiak ekoiztea bezain oinarrizkoa eta oinarrizkoa den zerbaitetan aritzen baitira. Esan ohi dena Aita Santua baino papistago bihurtzen dira.
Bada, aurreko guztia esanda, aitortu behar dut pozarren harritu nauela Gipuzkoako Foru Aldundiak, zehazkiago Lurralde Oreka Berdeko Departamentuak, gipuzkoarrok nahasiak gara nekazaritza departamentuari izenak jartzeko, nekazaritza, abeltzaintza eta basogintzako ustiategiek Gipuzkoako lurralde historikoko herritar guztiei ematen dizkieten zerbitzu ekosistemikoak konpentsatzeko laguntza-lerro berritzaile bat onartzean.
Laguntza horien xedea da, hitzez hitz, Aldizkari Ofizialean kopiatzea, “Gipuzkoako Lurralde Historikoko nekazaritzako, abeltzaintzako eta basogintzako ustiategiek ematen dituzten zerbitzu ekosistemikoek betetzen duten funtzio ekosistemikoa konpentsatzea; izan ere, zerbitzu horiek baso-baliabideak, lehengaiak eta kalitateko elikagaiak sortzen dituzte, eta, gainera, zuzenean laguntzen dute klima-erregulazioan, higaduraren kontrolean, lurzoruaren kontserbazioan, biodibertsitatean, polinizazioan, landa-paisaiaren mantentzean eta nekazaritza-inguruneari lotutako natura- eta kultura-ondarearen kontserbazioan”. Pilota puntua.
Laburbilduz, eta lagunarteko hizkeran, Gipuzkoako Foru Aldundiak aitorpena egiten dio, laguntza gisa, ekoizleek (nekazaritza-, abeltzaintza- eta baso-ekoizleek) egiten duten lanari, gizarte osoari mesede egiten dioten kanpo-efektu horiengatik, belardiak eta mendiak beren abereekin kudeatzen dituzten bakoitzean, baratzeak, mahastiak eta fruta-arbolak zaintzen dituztenean, edo basoak kudeatzen dituztenean. Izan ere, kanpo-efektu horiek, bide batez, ez ditu merkatuak ordaintzen, eta orain, laguntza-ildo berritzaile horren bidez, neurri batean behintzat, babesten dira.
Ekoizpena eta kanpo-eraginak saritzen dira
Aldundiak ez die lagunduko ez ekoizpenean iraulita lehen aipatutako kanpo-efektuak ahazten dituzten ustiategiei, ez eta produkzio-jarduera utzi eta beren lurrak eta basoak mantentzeko bakarrik lan egiten duten lur-jabeei ere. Bi alderdiak konbinatzen dituenari, ekoizpena eta kanpo-eraginak saritzen edo laguntzen zaizkio.
Bestalde, aitortu behar dut onuradunentzako kopuruak ez direla batere barregarriak, koheteak botatzeko edo familia Karibera gonbidatzeko modukoak, baina uste dut aitortzeko modukoa dela ustiategi jasangarriei laguntzeko beste bide bat ireki izana, elikagaiez gain Gipuzkoa hiritar eta industrial bati kanpo-efektu positibo horiek ematen dizkiotenak.
Esan dudan bezala, ohitu baino gehiago gaudenean administrazioek egin dutena goi-mailako administrazioetara eramatera, elkarri kopiatzearekin konformatzera, tutoretzara, ados gaudenean, uste dut merezi zuela Xabier Arruti diputatu batek zuzendutako foru-talde batek, gipuzkoar sakon batek, duela pare bat urte filipika honen hasieran kontatu dudan Europako beldar-makina hark bezala, egindako ahaleginaren, temaren, burugogorkeriaren, ondorio diren ildo batzuk aitortzea. Ildo horiek lehen sektoreko jendearen eskeptizismo-aurpegiaren aurrean zerbitzu ekosistemikoei buruz predikatzen hasi ziren, eta lehen sektoretik kanpoko jendearekin osatutako herritarren foroaren babesa lortzen jakin zuten.