Aita Santuak, Leon XIV .ak, Espainiako Estatura egindako bisitaldiko hitzaldi eta mezu ugarietan esan dituen gauza zuzen askoren artean, gogoeta bat utzi zigun, eta bertan gelditu nahi nuen. Bere hitzetan, Diputatuen Kongresuan esandakoak, politikaren polarizazioaren, liskarragatiko liskarraren eta hauteskundeetako aurkaria (etsaia ez dena) iraintzeko eta ezabatzeko joeraren aurka agertu zen. Edo urdina edo gorria zara, edo berde iluna edo berde argia, etab.
Jateari dagokionez ere, polarizazio batera garamatzate, eta, haragiaz ari garela, aukera hori bi aukeratara murriztu nahi dute: txuleta edo hanburgesa. Dirudienez, ez dago besterik. Ez dago xerrik, ez haragi gisaturik, ez etxolarik, ez antzekorik. Haragi-industriak eta ostalaritza-establezimenduek gama pobre eta mugatu horren artean aukeratzera bultzatzen gaituzte, haragiaren mundua askoz ere zabalagoa eta anitzagoa dela kontuan hartu gabe. Ai, nire amaginarrebak prestatzen duen asaduratxoa probatuko balute!
Haragiaren indarrak pintatuena ere erakartzen du. Horren erakusgarri da nekazaritzako elikagaien enpresek, baita haragiaren sektorean sartuta daudenek ere, kontsumitzailea despistatzera jolasten dutela, eta, horregatik, haragiaren terminologia erabiltzen dutela haragia ez den zerbaitetarako, eta are gutxiago haragi naturala den zerbaitetarako.
Bada, duela egun gutxi batzuk, Europako Parlamentuak amaiera eman dio izaera desberdineko produktuek haragi-terminoak jabetzeari. Aldeko 560 botorekin, kontrako 75ekin eta 25 abstentziorekin, Euroganberak irmo bermatu du legegilekideen arteko akordioa, zeinak mugatu egiten baitu «xerra», «txuleta», «azpizuna» edo «bacon» terminoen erabilera animalia-jatorriko haragia duten produktuetara soilik. Beraz, beraz, ezingo dira erabili halakorik ez duten beste produktu batzuetarako, hala nola laborategian landatutako produktuetarako edo zeluletan oinarritutako produktuetarako.
Zehazki, Europako Parlamentuak onartutako dokumentuak — Merkatu Antolakunde Bateratuaren (MAB) Erregelamenduaren erreformaren barruan — helburu hauek ditu: etiketen gardentasuna indartzea, kontsumitzailearengan sor daitezkeen nahasketak saihestea eta elikadura-katean lehia-esparru orekatuagoa bermatzea. Horretarako, 30 izendapen inguruko zerrenda bat jasotzen du (lehen aipatu dugun haragi-aniztasunaren beste lagin bat), eta animalia-jatorriko produktuetarako baino ez dira gordetzen, haragi-mozketak eta animaliaren zatiei buruzko zuzeneko erreferentziak barne. Ikusten duzuenez, Europako legegileak onartutakoa logikoa da, baina indarrean sartzeko, Europar Batasuneko Kontseiluak akordioa berrestea baino ez dago egiteke.
Bistan denez, Espainiako Haragiaren Industrien Elkarte Nazional indartsua (Anice) bizkor eta bizkor atera da, lege-urrats berri hori ospatuz, eta gogoratuz azken urteetan haragi-deiturak animalia-jatorriko produktuentzat gorde behar direla defendatzen ari dela, gardentasunaren oinarrizko printzipio baten ondorioz. Hala ere, uste dut haien agintari nagusiek badakitela beren enpresa elkartu askok — eta ez naiz ari txikienei buruz — kontsumitzaileen artean nahasmen horri eusteko interesa dutela lehen aldiz, beraiek ere haragizkoak ez diren produktuak egiten baitituzte, haragiaren kontsumoaren beherakada konpentsatzeko. Elkartekideen artean handienak dira Europako erakundeetan «paseatzen» dutenak, araudi berriek merkatua eta, horrekin batera, diru-sarrerak gehiegi murriztu ez ditzaten.
Bitartean, behi-haragia ekoizten duen sektorea urduri dago. Bere garaian prezioek gora egin zuten Magrebeko herrialdeetara egindako esportazioen bultzadagatik (bai animalia bizien esportazioengatik, bai haragi-kanalengatik), baina orain jaisten hasi dira, bereziki Marokoko Erresumara egindako esportazioen itxieragatik.
Azaltzearren zertaz ari garen, UPA nekazal erakundearen informazioaren arabera, Maroko zen, 2025aren amaiera arte, behi bizien esportazioaren helmuga nagusia. Horrela, 2024an 300 kg-tik gorako 61.715 buru esportatu genituen alauita erresumara (zuzeneko esportazio guztien % 52) eta 51.986 buru 2025ean (guztizkoaren % 64). Bada, 2026an, zifra hori zero da, eta hori guztia 2025. urtearen amaieran dermatosi nodular kutsakorra (DNC) agertu ondoren osasun-arloko prebentzio-arrazoiengatik justifikatuta dago. Egitate soil horrek erne jarri du sektore ekoizlea; izan ere, esportatzen ez dena, berehalako merkatu alternatiborik ezean, barne-merkatuan geratzen da. Ondorioz, gehiegizko eskaintzaren aurrean, abeltzainei ordaindutako prezioak jaitsi egiten dira.
Eta horrek guztiak, beste behin ere, etxeko lanik egin gabe harrapatzen gaitu. Horrela, abeltzain urduri, desantolatu eta babesgabeak aurkitzen ditugu industria baten eta okela erosten duten beste agente batzuen aurrean, ondo antolatuta eta ekoizleei faktura pasatzeko gogoz, azken bi urteetako prezio altuengatik.
Horregatik, beharrezkoa eta saihestezina da — inoiz baino gehiago, esango nuke — abeltzainak benetako ekoizle-erakunde eraginkorrez antolatzea eta hornitzea sektorea, gero eta erosle dimentsionatuagoekin negoziatzeko gaitasuna izanik. Era berean, arlo honetako administrazioen eskutik, ezinbestekoa da haragi-kateari tresnak ematea katebegi desberdinen arteko harremanak orekatzeko eta, nolabait ere, prozesua bidezkoagoa eta bidezkoagoa izan dadin guztientzat. Baita abeltzainentzat ere.
Bide batez, horretaz hitz egiten du Merkatuen Erakunde Bateratuaren (MAB) Erregelamenduaren erreformak ere, arestian aipatu dudanez, elikagai-produktuen azken prezioek benetako kostuak hobeto islatu behar dituztela eta zuzeneko eragina izan behar dutela nekazarien diru-sarreretan, eta estatu kideek lineako erreferentzia-indizeak ezarri eta argitaratu beharko dituztela kontratu-akordioetan erabiltzeko.
Erreferentziazko prezioak, prezio indexatuak, prezio horietan oinarritutako kontratu idatziak, etab.; doinu hori oso ezaguna da abeltzainentzat (euskaldunentzat behintzat), baina inor ez da gai behar bezala interpretatzeko. Batzuek ezin dutelako, beste batzuek bultzatu nahi ez dutelako, beste batzuek oligopolioa galdu nahi ez dutelako, besteek corralito txikia, beste batzuek beren negoziorako interesgarria ez delako, besteek errentarik ez dutelako. Kontua da, batetik edo bestetik, ondorioa dela inor ez dela kapaz katuari kaskabiloa jartzeko, arrazoia edozein dela ere.
Ikus dezakezunez, irakurle maitea, sektorean zeregina ez da inoiz amaitzen. Beti dago zerbait egiteko eta hobetzeko; beti dago ikasteko zerbait. Filipikaren amaieraraino iritsi zarela ikusita, jardunean dagoen ustiategi baten errealitatea ezagutzeko interesa eta gogoa baduzu, ONGI ETORRI BASERRIRA ate irekien jardunaldietan parte hartzera gonbidatzen zaitut. Nekazarien elkarteak hamaika edizio egingo ditu uztailaren 3an eta 4an. Ez lo hartu, izen-ematea ekainaren 30ean amaitzen da. Sartu ongietorribaserrira.eus webgunean, irakurri bisitatu beharreko baserrien zerrenda eta eman izena.