ELA sindikatuak iragarri du irailetik aurrera euskara “soilik” erabiliko duela 27 negoziazio sektorialetan, eta erabaki horri eutsiko diola, nahiz eta mahaietan itzulpen zerbitzurik ez egon edo beste aldeari eman.
Pello Igeregi negoziazio kolektiboko arduradunak Bilbon emandako prentsaurrekoan azaldu duenez, erabaki hori Euskadin eta Nafarroan indarrean dauden 1.499 hitzarmen aztertu ondoren hartu du sindikatuak, eta horien % 83,19k “ez du inolako neurririk jasotzen lan eremuan euskaldunen hizkuntza eskubideak bermatzeko”.
LHKri baliabideak eskatzea
Igeregik baieztatu duenez, aldi berean, ELAk Lan Harremanen Kontseiluari (LHK) eskatu dio “negoziazio mahaiak euskaraz normaltasunez garatu ahal izateko beharrezkoak diren baliabideak jartzeko”, eta “erabaki horri eutsiko dio itzulpen zerbitzurik ez badago ere”.
Kasu horretan, Igeregik gaineratu duenez, “ELAk ez dio euskararen erabilerari uko egingo, eta gainerako sindikatuei eta patronalei dagokie negoziazioen garapena jarraitzeko beharrezko bitartekoak bilatzea”.
“Hego Euskal Herriko negoziazio kolektiboan euskarak gaztelaniaren menpe jarraitzen duela” salatu ondoren, Igeregik azaldu du ELAk egindako azterketak “neurri gehienak sinbolikoak” direla islatzen duela, hala nola euskara ikasteko ikastaroen kostuak ordaintzea edo hizkuntza paisaia arautzea.
Euskara plana
ELAren azterlanaren arabera, aztertutako hitzarmenen % 5,07k baino ez du euskara plan bat, edo plan hori egiteko konpromisoa hartzen du; % 13,8k hizkuntza ikasteko laguntzak aurreikusten ditu, % 4,37k euskara lanaldiaren barruan ikasteko aukera ematen du, eta “hautaketa prozesuen % 1,66k bakarrik ezartzen du euskara jakitea kontratazioan baloratuko dela”.
Datu horien aurrean, Igeregik ziurtatu duenez, “euskara ikastea lan eskubide gisa aitortzen ez bada, ezagutza benetan bermatuta izango duen hizkuntza bakarra gaztelania izango da”, eta, beraz, ELAren ikuspegitik, “arau kolektiboak egokitu behar dira gaur egun anormala dena normal egiteko: euskaraz negoziatu ahal izateko aukera eskaintzea, guk, gure aldetik, gaztelaniaz egiteko aukera ematen dugun bezala”.
ELAk euskara bakarrik erabiliko duen negoziazio-prozesuan dauden hitzarmenen artean, Igeregik Bizkaiko eta Arabako metalgintzakoak, Gipuzkoako Esku-hartze Sozialekoa eta Zerbitzu eta Industriari buruzko gehienak aipatu ditu.
“Herrialde honetako lan hitzarmena erabat erdaldunduta dago”, deitoratu du Igeregik, eta gaineratu du “hizkuntzen inposaketek negoziazioaren kultura jakin bat” sortzen dutela, eta, beraz, “gaztelania lan hizkuntza gisa inposatzen dela”.
ELAren ustez, “genero, klase edo arraza bezalako beste edozein zapalkuntza sozialekin gertatzen den bezala, hizkuntza zapalkuntza soilik gainditu daiteke hizkuntzen erabilera arautzen bada eta mendekotasun egoera gainditzeko baliabideak bideratzen badira”.
Igeregiren hitzetan, “nagusitasun absolutua irabazi duen hizkuntzaren erabilera naturalizatu egiten da beste hizkuntzen erabilera salbuespenezkotzat jotzen den bitartean, hizkuntza eskubideak parekatzeko arauak eta baliabideak egon ezean”.
Autokritika
Horren harira, sindikatuak autokritika egin duela adierazi du ELAko arduradunak, eta “hizkuntza eskubideak beste lan aldarrikapen batzuen maila berean jartzea lortu ez duela onartu du, hala nola soldata hobekuntzak edo lanaldi murrizketa”.
Egoera hori “patronalek euskararen normalizaziorako neurriak negoziatzeari uko egin diotelako” eta “sindikatuek eskubide horien defentsan mobilizazioak eta greba espezifikoak antolatzeko gaitasunik ez dutelako” egotzi du.
Horregatik, emandako pausoen artean, ELAko ordezkariak Emilia Málaga LHK-ko presidentearekin bildu dira, erakundeak negoziazioak euskaraz bermatzeko baliabideak izan behar dituela jakinarazteko.
Interpretazio zerbitzuaren gabeziak
Igeregik azaldu duenez, “gaur egun, LHK-k ez du itzulpen eta interpretazio zerbitzu egonkorrik, eta, beraz, euskaraz egiten diren negoziazio urriak funtzio hori betetzeko prestakuntza espezifikorik ez duten langileen lanaren araberakoak dira”. Bestalde, Igeregik EAEko eta Nafarroako patronalak kritikatu ditu, “ez dutelako euskararen erabilera normalizatzeko neurririk hartu nahi”, nahiz eta, 2022an, ELAk, LABekin eta Kontseiluarekin batera, euskara planak enpresetan unibertsal bihurtzea proposatu zuen, eta ekimen hori baztertu egin zuten”.