Ekonomia eta Gizarte Arazoetarako Batzordearen (EGAB) 2025eko Memoria Sozioekonomikoak, gaur Bilbon aurkeztuak, lurraldearen bilakaera ekonomikoaren alderdi sozialak jasotzen ditu, batez ere funtsezko alderdiak, hala nola bizi baldintzak, hezkuntza, osasuna edo etxebizitza, azken hori “euskal gizartearen kezkarik handiena” bihurtuta, EHUko Finantza Ekonomiako katedradun eta txostena egiteaz arduratzen den batzordeko presidenteak adierazi zuen bezala.
Bizi-baldintzak
EGABen txostenak jasotzen duenez, oro har, bizi-baldintzei dagokienez, Euskadik “posizio sendoa du, baina datu kontrajarriekin”. Hala, 2025ean AROPE tasa orokorraren (pobrezia eta esklusioa neurtzen dituena) “hobekuntza minimoa” egiaztatu da, 2024an 14,8 izatetik 2025ean 14,7 izatera igaro baita (25,7 Estatuan). Hala ere, osagaietako batek okerrera egin du, lan intentsitatea “oso txikia” baita. Alde positiboan, “guraso bakarreko familien baldintzak eta, oro har, emakumeen pobrezia hobetzen ari dira, errentek gora egiten jarraitzen dute eta pobrezia energetikoak eta behar bezala elikatzeko ezintasunak behera egiten dute”.
Nolanahi ere, etorkizunari begira faktore negatiboak daude. Txostenak azpimarratzen du Euskadiren “erronka demografikorako funtsezko ekarpen gisa migrazioaren ekarpenak duen garrantzia” kontuan hartu behar dela, eta, ildo horretan, nabarmentzen du “pobreziaren 10 kasutik 6 EBtik kanpoko atzerritar jatorriko familietan” gertatzen direla, eta horrek premiazkoa egiten duela “harrera eta integrazio politikak eta gizarte kohesiorako eta bizikidetzarako mekanismoak indartzea”. Gainera, ohartarazi du bizitegi-bazterketaren eraginpeko kolektiboak “nabarmen” egin duela gora, batez ere hiriburuetan. “Gehienak 30 eta 54 urte bitarteko atzerritar jatorriko gizonak dira, Euskadin 2 urte baino gutxiago daramatzatenak”, adierazi du.
Bestalde, Euskadiko gizarte-babeseko sistemak sendotasunez funtzionatzen jarraitzen du. Inklusiorako eta Diru Sarrerak Bermatzeko Euskal Sistemak 459,6 milioi euro ordaindu zituen iaz, 2024an baino % 11,5 gutxiago, honela banatuta: 380,9 Diru Sarrerak Bermatzeko Errentan (DSBE); 48,4 milioi Gizarte Larrialdietarako Laguntzetan; eta 30,3 milioi Etxebizitzako Gastuetarako Prestazio Osagarrian.
Laguntzak jasotzen dituen pertsonaren profila
DSBEaren onuradunei dagokienez, iaz 57.482 unitate hartzaile izan ziren, % 0,9 gutxiago. Laguntzak jasotzen dituen pertsonaren profila Espainiako nazionalitatea duen emakume bat da, 40 urtetik gorakoa eta oinarrizko ikasketak dituena. DSBE jasotzen duten pertsonen % 20,3k soldata-errentak osatzen dituzte, eta % 27,1ek pentsioak osatzen dituzte. Txostenak egiaztatzen du, halaber, soldata-errentak jasotzen dituztenen ehunekoak behera egin duela eta pentsiodunak igo egin direla. “Diru-sarrerak Bermatzeko Sistemak heren bat baino gehiago murrizten du pobrezia Euskadin”, nabarmentzen du testuak.
Ondorioetan, Ekonomia eta Gizarte Arazoetarako Batzordeak berretsi du etxebizitza “egiturazko erronka dela prezioen igoeraren testuinguruan”, eta horregatik direla garrantzitsuak etxebizitza-politikak, Hirigintza eta Etxebizitza foroa eta “eremu tentsionatuak” sartzea. Kontseiluak, gainera, etxebizitza eta apartamentu turistikoak ikuskatzeko mekanismoak eta etxebizitza babestuak esleitzeko prozesuak hobetzeko beharra azpimarratu du.
Etxebizitzaren aldeko Itun Soziala
Ekonomia eta Gizarte Arazoetarako Batzordeak Etxebizitzaren aldeko Itun Soziala goraipatu du, baina “oraindik ez dira emaitzak ikusten”. Gainera, ardatz nagusi gisa, “etxebizitzaren salerosketak gora egiten du, eta, aldi berean, eskariak gora egiten jarraitzen du”, eta, ondorioz, egoera horretan “eskaintza ez da nahikoa, batez ere alokairuan, eta prezioek gorantz jarraitzen dute”, eta, aldi berean, “familien ahalegin finantzarioak kezka eragiten du”.
Memoria Sozioekonomikoak atal bat eskaintzen dio emakumeen eta gizonen arteko berdintasunari, eta nabarmentzekoa da, emakumeek jasaten duten indarkeriari dagokionez, emakumeen % 48,2k jasaten dutela indarkeria matxista bizitzako uneren batean. “Kezkagarriak dira laguntza eta salaketa eskaeren tasa txikiak, batez ere kolektibo batzuen artean”, irakur daiteke.
Bestalde, Ekonomia eta Gizarte Arazoetarako Batzordeak osasun-arretagatik eta, bereziki, osasun-sistemaren “tentsioengatik” eta osasun mentalagatik kezkatuta dagoela berretsi du. Barrutiak azpimarratu zuen “ahalegin ekonomikoak eta barne antolaketakoak” egiten jarraitu behar dela, eta plantillak indartu behar direla. Hezkuntzari dagokionez, erakundeak adierazi zuen unibertsitate publikoa dela ikasle gehienek aukeratzen duten aukera (% 68,1), “baina pisua galtzen ari da”, LHren eta beste prestakuntza eskema batzuen kaltetan. “Emakumeek, neurri handiagoan, osasun- eta gizarte-arloen alde egiten dute; gizonek, berriz, teknologia- eta industria-arloen alde. Hala ere, poliki-poliki bada ere, aldeak murrizten ari dira”, adierazi du Ekonomia eta Gizarte Arazoetarako Batzordeak.