Euskal Autonomia Erkidegoan (EAE) 41.401 familia-enpresa daude guztira, hau da, EAEko enpresa-ehunaren % 86,1. Enpresa horiek guztizko enpleguaren % 53,1 sortzen dute, eta balio erantsiaren % 45 dira. Datu horiek agerian uzten dute enpresa mota horiek gure ekonomian duten eginkizun erabakigarria, lehiakortasunari, enpleguari, enpresa-erresilientziari eta lurralde-sustraitzeari dagokienez.
Hala eta guztiz ere, EAEk eta Nafarroak betetzen dituzte autonomia-erkidegoen rankingeko kola-lekuak, Kanariek, Balear Uharteek eta Galiziak gainditzen duten Estatuko % 90eko batez bestekoaren azpitik baitaude. Azken horretan, familia-enpresek dute pisurik handiena, % 94tik gora. Atzetik datoz Katalunia, Valentzia, Errioxa eta Madril. Euskal familia-enpresen posizio horren jatorria euskal ekonomiaren espezializazio sektoriala da, industriari eta kooperatibei oso lotuta dagoena. Euskadin enpresa-eredu hori oso ezarrita dago, eta manufakturaren munduari lotutako jarduera du. Estatuko beste leku batzuetan gertatzen ez diren zirkunstantziak
Gipuzkoa da familia-enpresak garapen handiena izan duen euskal lurraldea, enpresa-ehunaren % 70,5ean akziodun nagusia gizabanakoa baita; ondoren, Araba dator, % 63,9rekin; eta Bizkaian, berriz, ehuneko hori zazpi hamarren baino ez da jaitsi, eta % 63,2koa da.
Familia-enpresaren ezaugarrietako bat, bere balioak alde batera utzita, erresilientzia krisi-garaietan eta bizkortasuna eta malgutasuna erabakiak hartzerakoan, lurraldean sustraitzea da, erabakigarria baita egungo krisi-testuinguruan, munduan gertatzen ari diren haustura geopolitiko eta ekonomikoek sortutako ziurgabetasunak eraginda. Familia-enpresak kokatuta dauden inguruarekiko hurbiltasunak eta konpainiaren jabetza eta zuzendaritza esku beretan elkartzeak zaildu egiten dute enpresa beste leku batzuetara uztea, eta erabaki-zentroak mantentzea eta, kasu batzuetan, filialak lurraldean kontzentratzea errazten dute, dagoen sinbiosi horregatik hain zuzen ere.
Faktore horiek kontuan hartuta, Orkestra-Lehiakortasunerako Euskal Institutuak, BBK Fundazioarekin lankidetzan, txosten zabal eta zehatz bat argitaratu berri du: “Enpresa familiarra Euskadin: laguntza-ekosistema, erronkak eta lehentasunak”. Txosten horretan, lehenengo aldiz, honako hauek aztertu ditu: zer egoeratan dagoen, laguntza-ekosistema bat dagoela, 47 eragile identifikatu direla, zer erronkari aurre egin behar zaien eta zer ekintza egin behar diren konpainia mota hori Euskadin mantentzeko eta sustatzeko.
Familia-enpresaz hitz egiten denean, kontua ez da soilik familia batek edo gehiagok konpainiaren gaietan funtsezko eragina duten erakundeak izatea, baizik eta kontzeptua zabalduz doa, belaunaldien bidez balioa sortzeko ikuspegi partekatu batetik abiatuta, hainbat aktibo dituzten eta administratzen dituzten ahaidetasun-harremanaren bidez elkartutako gizabanakoen kolektiboa diren familia-enpresa-taldeak aipatzeko.
Familia-enpresan edo familia bakar batean jatorria duen beste deribatu bat, azken urteotan indarrez loratzen ari dena, familia-galaxia deiturikoen existentzia da. Galaxia horien gainean orbitatzen dute, familia-enpresak ez ezik, baita ondarea, family office, fundazioak, inbertsio-ibilgailuak eta abar ere, haien eragina, erabaki ekonomikoak eta legatua antolatzeko. Ondarea, enpresa, inbertsioa eta ondarea modu integratuan kudeatzeko beharrari erantzuten dioten egiturak dira, batez ere, hazkunde, dibertsifikazio edo belaunaldi berrien sarrera testuinguruetan.
Zentzu horretan, family office-ak, familia-ondarea inbertitzeko eta denboran hazteko kudeaketa-tresnak direnak, eta Orkestraren txostenak EAEn guztira 28 daudela egiaztatu duena, garrantzi handia hartzen ari dira azken urteotan herrialde honetan. Finantza-tresna horiekin, enpresa-familia subjektu ekonomiko gisa zentraltasuna irabazten ari da inbertsioari, dibertsifikazioari, kapitalen sarrerari, desinbertsioari edo aktiboen kokapenari buruzko erabakiak hartzerakoan, hiru ardatz nagusi baitituzte: enpresa, familia eta lurraldea. Familia-tresna finantzario horiek izateak balio izan du, halaber, euskal finantza-industria oraindik hasi berria, herri honen garapenean eta aurrerabidean laguntzeko hain garrantzitsua, finkatzeko.
Orkestra-Lehiakortasunerako Euskal Institutuko ikertzaileek, Euskadin dagoen familia-enpresaren laguntza-ekosistema aztertu ondoren, enpresa mota horri ikuspegi sistemikotik eta herrialdearen errealitatera egokituta heltzeko beharra nabarmentzen dute, eta, aldi berean, zenbait hutsune aipatzen dituzte, hala nola familia-konpainia helduen hazkunde-prozesuetan laguntzeko diseinatutako tresnen presentzia txikiagoa. Enpresa mota horiek familia-kontrola eta lurralde-sustraitzea galdu gabe hazkunde-prozesuei ekin ahal izateko, tresna egokiagoak behar dira, hala nola paziente-kapitala, baterako inbertsioa, fiskalitate egokitua edo segiden aurreko laguntza estrategikoa.
Orkestrak ikus dezakeen hobetu daitekeen beste alderdi bat belaunaldi berriak eta talentua familia-enpresara erakartzea da; izan ere, belaunaldien arteko erreleboa ezin da oinordekotza gisa bakarrik jorratu, baizik eta talentu gaztea eta kanpokoa, profil kualifikatuak eta gaitasun berriak erakarri behar dira eraldaketa-, berrikuntza- eta hazkunde-prozesuei aurre egiteko. Ezagutzan eta teknologian intentsiboak diren sektoreetan familia-enpresen % 5 baino gutxiago egotea faktore negatiboa da profil egokiak dituzten langileak sartzeko orduan, eta funtsezko elementua da etorkizuneko lehiakortasuna bermatzeko.
Txostenak, halaber, zerga-sistema familia-enpresaren bilakaera-ibilbideekin lerrokatzeko beharra planteatzen du, ahalik eta ondoen jakin ahal izateko zer eragin duen funtsezko erabakietan, hala nola hazkundean, inbertsioan, ondorengotzan, kapital-sarreran eta erabaki-zentroaren mantentzean. Ildo horretan, familia-enpresaren identifikazio estatistiko ona eta jarraipen-mekanismoak ezinbestekoak dira politika publikoak norabide horretan bideratzeko orduan.
Argi dago familia-enpresa aktibo estrategikoa dela herrialde honen garapenerako eta aurrerabiderako, eta, beraz, konpainia horiei laguntzeko beste mekanismo batzuk antolatu behar dira, eboluzio-fase guztietan. Funtsezko tresnak dira familia-enpresak aktibo jarrai dezan, hazten jarrai dezan eta Euskadiko ekonomiaren, gizartearen eta lurraldearen garapenean laguntzen jarrai dezan.