Confebask euskal patronalak, non Euskal Autonomia Erkidegoko (EAE) hiru lurralde-enpresaburuen elkarteak biltzen diren, bere egin du Adegi gipuzkoarrak maiatzean abian jarritako ekimena, erakundeak, enpresaburuak eta sindikatuak bilduko dituen herrialde-itun handi bat abian jartzeko, euskal ekonomiak etorkizunean lehiakortasuna bermatzeko eta azken hamarkadetan izan dugun eta gaur egun dugun gizarte-ongizatea epe ertain eta luzean ziurtatzeko behar duen eraldaketaren oinarriak jartzeko.
Joan den mendeko 80ko hamarkadako espiritu hura berreskuratu nahi da, EAEko eragile politiko, ekonomiko eta sozial guztiak elkartu zirenean bere historiako krisi ekonomiko larrienetako batean murgilduta zegoen herrialde bat aurrera ateratzeko, siderurgia integrala, ontziolak, lerro zuriko etxetresna elektrikoak eta abar aurretik eraman zituen industria-birmoldaketarekin.
Orain gauza bera egin nahi da, baina arazo konplexuagoei erantzuna ematen saiatuz, horietakoren batek osagai estruktural eta globala baitu, eta premiaz aurre egin behar zaie, atzean ez geratzeko eta gure ekonomiaren lehiakortasunaren trena galtzeko, herrialde gisa etorkizunean izango dugun ongizateari uko egitea bezalaxe.
Ekonomiak aurrean dituen erronkak oso garrantzitsuak dira, eta ezin dira kontenplatu eta sosegatu; izan ere, ekonomia globalizatuan eta etengabeko bilakaeran, lehiakortasunaren galera etorkizuneko ondorio larriak ekar ditzakeen zigor bihurtzen da. Lehenbailehen aurre egin behar zaie gertatzen ari den iraultza teknologikoari, IAri, aldaketa energetikoari, erronka demografikoari, hornidura-kateen berrantolaketari eta talentuaren aldeko borrokari, beste herrialde batzuk gogor lehiatzen diren eremu batean.
Horregatik, beharrezkoa da ekintzara lehenbailehen pasatzea eta euskal enpresariek interpelatutako eragileek prospektiba ekonomikoaren eremuan aurkitzen duten paralisia apurtzea, eta autokonplazentziaren estadiotik irtetea. Izan ere, autokonplazentziaren estadioan kokatuta gaude aspaldidanik, inakzioa baita okerrena etortzeko dagoela dioen hitzaurrerik onena. Adegik duela bi hilabete lankidetza-esparru publiko-pribatu berri bat ezartzeko proposamena plazaratu zuenetik, herrialde honek dituen hondar handiei modu kolektiboan aurre egiteko eta etorkizuna ziurtatzeko, deialdia zuzentzen zaien eragileek ez dute oraindik adierazitakotzat jotzen, ez behintzat publikoki, eta, beraz, espero izatekoa da euskal enpresaburu guztiek ekimenarekin bat egiteak pizgarri gisa jardutea eta laster horren ondorioak ikustea.
Gai orokorrak alde batera utzita, lan-absentismoa egiturazko arazo bihur daiteke, eta horrek ondorio negatiboak izan ditzake euskal ekonomiaren lehiakortasunean, eta erakundeen, enpresen eta sindikatuen hiruko foro batean landu behar da; izan ere, premiaz konpondu ezean, enkistatu egin daiteke, eta horrek zaildu egin dezake etorkizunean konpontzea. Absentismoa, gaur egun, gure hipoteka nagusietako bat da, ukigarritzat hartzen ez dena, baina euskal lehiakortasunaren gainean eragiten duena.
Kontua ez da agintari politiko baten burutazioak aplikatzea; izan ere, Estatuko instantzia gorenetara ahalik eta baliabide gehien eta inolako printzipiorik gabe iristeko ahaleginean, hurrengo eguneko egunkarien titularrak bere ezintasuna eta entzunaldiez hitz egiten duen gai baten ezjakintasuna frogatzeko bilatzen du, ezta Kantabria bezalako lurralde bat autobus-markesinetan publizitate-kartelez betetzea ere, Santanderko patronalak lan-absentismoaren aurka egin duen bezala, leit motiv-a ardatz duen kanpaina baten barruan: “Batzuk ez dauden bitartean, beste batzuk zain daude”, eta esaldi honekin osatzen da: “Justifikaziorik gabeko absentismoaren ondorioak saihestea guztion erantzukizuna da”.
Ezinbestekoa da, enpresa produktiboagoak, soldata altuagoak eta hazteko gaitasun handiagoa nahi baditugu, lan-absentismoa administrazio-arazotzat hartzeari utzi eta herrialdearen alderdi ekonomiko eta sozialetan lehentasunezkoa bihurtzea. Horrek esan nahi du eskubide sozial batzuen iraupena bermatu behar dela, eta eskubide horiek, bestela, desagertu egin daitezkeela, haien iraupena bermatuta ez egotera iristen bada.
ELA, UGT eta CCOO sindikatuek berriki sinatu duten Arabako ostalaritzako hitzarmena horren adibide izan daiteke; izan ere, bajako lehen hiru egunetako osagarriak kentzen ditu ezintasun luzeenak baliatzearen truke, eta epea sei hilabetetik zazpira luzatzen du. EAEn, hamar hitzarmen sektorialetatik bederatzik, hau da, guztira 81ek, gaixotasun arruntagatiko soldatak osatzen dituzte eta euskal langileen % 88,5 estaltzen dute, estaldurak kopuruetan eta iraupenean aldatzen diren arren.
Hain zuzen ere, lankidetza publiko-pribatuaren adibide bat, herrialde honi hain emaitza onak eman dizkiona, DeepTek Gipuzkoa Fundazioa aliantza abian jartzea izan da. Aliantzaren helburua da datozen urteetan oinarri zientifiko-teknologikoko ehun bat enpresa sortzea, IAri, bioteknologiari, terapia aurreratuei edo konputazio kuantikoari lotuak, eta hortik oinarrituko da etorkizuneko industria.
Gipuzkoako Foru Aldundiak eta Kutxa Fundazioak enpresa-aliantza hau osatu dute, eta bertan parte hartzen dute, halaber, Columbus Venture Partners inbertsio-kudeatzaileak, Viralgen enpresaren sortzaile Javier García Cogorrok eta BeAblek zuzenduta, bai eta BIC Gipuzkoa sozietate publikoa ere, enpresa-proiektu berriak ikuspegi operatibotik eta eguneroko kudeaketatik garatzeko ardura izango duena.
Ekimen hau aurrerapauso garrantzitsua da Gipuzkoan etorkizuneko industria igaroko den teknologia aurreratuetan oinarritutako enpresa-ehuna finkatzeko, gaur egun BIC Gipuzkoak enpresa-inkubagailu gisa egin duen lan garrantzitsuari esker. Azken hamarkadan bakarrik, BIC Gipuzkoak 460 enpresa berritzaileren garapena ahalbidetu du, % 80ko biziraupen-tasarekin, 3.243 enplegu sortzearekin eta 71,25 euroko itzulerarekin inbertitutako euro bakoitzeko.
Datu horiek bermatzen dute BIC Gipuzkoak, Marisa Arriola buru duen erakundeak, lurraldeko ekosistema ekintzailean duen garrantzi handia, jauzi kualitatiboa emango baitu, teknologia aurreratuko enpresen inkubagailua izateari utzi gabe, enpresa proiektu berrien arteko eta zentro teknologiko, unibertsitate eta inbertitzaileekiko lotura eta harremana izateko, talentu berria erakartzeko eta munduko korporazioekin harremanetan jartzeko bideak ezartzeko. Hori aspalditik ari zen egiten, baina orain naturaz jabetzen ari da BIC Gipuzkoa Sokai Hub Gipuzkoara eramanda. Ezagutza eta berrikuntza gune hori Columbus Venture Partners inbertsio-kudeatzaileak sustatzen du Donostiako Illunbe polo berrian, eta agerian uzten du, beste behin ere, duela 33 urte Eibarren jaiotako enpresa publiko honen izaera berritzaile handia.
Helburua da, lankidetza publiko-pribatutik abiatuta, sektore estrategikoetan, hala nola biozientzian eta goi-teknologian, enpresa-jarduera modu irmoan sortzea, enpresa-ideia baten eta enpresa-proiektu baten eta nazioarteko merkatuan sartzeko denboraren arteko tartea murrizteko. Horretarako, esperientzia ez da falta. Nork esan behar zuen 2019an BIC Gipuzkoaren bulegoetan beren enpresa-proiektuaren garapenean babesa eta laguntza lortzeko aurkeztu ziren lau ekintzaileak, garai hartan guztiz berritzailea zen konputazio kuantikoari eskainia, zazpi urte geroago Europako software kuantikoko enpresarik handiena bihurtuko zela. Multiverse Computing, 2019ko startup hura horrela deitzen zena, adarbakar bihurtu da 1.000 milioi euroko balorazioarekin.
BIC Gipuzkoaren “fabrikatik” VIVEBiotech enpresaren enpresa garrantzitsuak atera dira, bektore biralak fabrikatzen dituztenak; Biotech Foods, haragi landua ekoizten dutenak; Wavegarden, surfa eta beste kirol batzuk bost kontinenteetan egiteko olatu-parke artifizialak eraikitzen dituztenak; edo Quimatryxla, zeinaren helburu soziala zehaztasuneko sendagai berriak ikertzea eta garatzea baita, bereziki aukera terapeutiko gutxi dituzten gaixotasunetarako, adibide batzuk jartzearren. Azken hamarkadetan Gipuzkoan gertatzen ari den enpresa-sarearen aldaketaren erakusgarri da, BIC Gipuzkoa baitu erreferente eta eragile nagusietako bat.