EAJk eta PSEk gaur iragarri dute akordio bat lortuko dutela hiru lurralde historikoetarako neurri fiskalen “esparru komun” bat aurrera ateratzeko. Berrikuspena gero foru aldundi bakoitzak aldatu ahal izango du, eta hiru urteko indarraldia izango du – 2026tik 2029ra –, eta, berrikuspena amaitzean, ebaluazio bat egingo da erreforma horren helburu nagusiak betetzen direla jakinarazteko: enpresen jarraitutasuna, errotzea, fidelizazioa eta atzerriko enpresa eta profesional kualifikatuen erakarpena, batez ere arlo zientifikoan eta finantzarioan.
Akordioaren aldarrikapenak aukera ematen du bi alderdien artean sortutako desadostasunak konpontzeko, Elixabete Etxanobe Bizkaiko foru diputatuak, Itxaso Berrojalbiz Ogasun eta Finantza diputatuarekin batera, neurri fiskal sorta bat aurkeztu baitzuen enpresen eta talentuaren errotzea bermatzeko. Horien alde bakarreko komunikazioa ez zitzaien gustatu sozialistei. Handik egun eskasera, PSEko buruzagi eta bigarren lehendakariorde Mikel Torresek neurri fiskalak kritikatu zituen, lurraldeen arteko “harmonizazio fiskala” hausten zutela iritzita, eta EAJri aurpegiratu zion proposamena iragartzeko izan zituen “presak”, aldez aurretik sozialistekin adostu gabe.
Orduan, planteamenduak berriro negoziatzen hasi zen, baina abuztuan ez da eten, eta bi alderdiek akordio bat sinatu ahal izan dute, Bizkaia, Gipuzkoa eta Arabarako gutxieneko harmonizazio fiskala lortzeko. Akordioak aurreikusten du foru-arauak hiru guneetan aplikatzea, “lurralde bakoitzak esparru komun hori zabaldu edo osatu dezakeen arren”. Nolanahi ere, EAJk eta PSEk Bizkaiko Batzar Nagusietan bakarrik dute gehiengoa, eta, beraz, beste talde baten babesa beharko da Gipuzkoan eta Araban. Foru esparruko azken zerga erreformak, iazkoak, Elkarrekin Podemosen babesa izan zuen.
Akordioaren funtsezko ildoak
Jakinarazitako akordioaren funtsezko ildoak honako proposamen hauetan zentratzen dira: “enpresa errotzea bultzatzea, belaunaldien arteko erreleboa bultzatzea, langileen parte hartzea indartzea, Euskadin profesionalak erakartzea eta fidelizatzea, etxebizitzarako sarbidea hobetzea eta mugikortasun jasangarriago baterako trantsizioa erraztea”. Bestalde, neurriak hiru lurralde historikoetan txertatuko dira, dagozkien aurreproiektu arauemaileetan edo zuzenketa bidezko izapidetze parlamentarioan.
Itunaren funtsezko alderdietako bat, EAJren eta PSEren arteko desadostasun larrienetako batzuk bildu zituena, talentua erakartzeko zerga-beherapenekin lotuta dago. Ildo horretan, testuak adierazten du “atzerrian bizi izan diren profesionalak erakartzeko”, talentu profesionala lan-etekinetatik % 42 salbuestea erabaki dela, eta “profesional kualifikatuak” lan-etekinetatik % 30 salbuestea. Hori, azaltzen dutenez, “gutxienez” goi-mailako LHaren baliokidea da zenbait sektoretan, hala nola ikerketan, garapenean eta berrikuntzan, zientifikoan, teknikoan edo finantzarioan, ingurumenean eta trantsizio energetikoan, teknologikoan edo biosanitarioan.
Era berean, eta kanpoko profesionalak erakartzeko oztoporik nabarmenetako bat etxebizitza eskuratzea izanik arazoa. itunak aurreikusten du, halaber, enpresak bere langileen alokairuaren ordainketa ez ordaintzea gauzatan, 700 euroraino hilean, gehienez 24 hilabetez langile bakoitzeko, betiere alokairuak erreferentziazko indizea gainditzen ez badu, eta 300 euroraino gainerakoetan. “Udalak ere gaituko dira hobariak ezartzeko eta OHZ sozialaren eredu baterantz aurrera egiteko. Eta Oinordetza eta Dohaintzen gaineko Zergan, Ondarearen gaineko Zergan edo PFEZan kenkari bat sartzea aztertuko da, etxebizitzak edo lurzoru finalista alokairuko parke publikoari edo lankidetza publiko-pribatuko proiektuei lagatzea errazteko”, gaineratu dute.
Bestalde, enpresa-jarraitutasunari eta belaunaldi-erreleboari dagokienez, transmisio jakin batzuen gainbalioetan % 30eko murrizketa planteatzen da, “betiere jardueraren eta enpleguaren jarraitutasuna bermatzen bada bost urtez”. Beherapen hori % 3ra zabaltzen da transmisioa mikroETE bati egiten bazaio, eta % 40ra 36 urtetik beherako emakume bati egiten bazaio.
Akordioak “elusioa saihesteko arauak indartzen ditu” familia enpresen kostu bidezko transmisioen balorazioan, komunikatuak azpimarratzen duenez. Arau orokor gisa, eskuratzaileak ordaindutako zenbatekoa ordainduko du etorkizunean egindako eskualdaketa batean. Era berean, irabazizko eskualdaketetarako (familia enpresaren dohaintzak eta oinordetzak) “arau espezifiko” bat sartzeko beharra aztertuko da, eta, aldi berean, PFEZn aitortzeko betebeharrari dagokionez (gaur egun 20.000 eurotan finkatua), EAJk eta PSEk erabaki dute 2027ko ekitaldiari dagozkion aurrekontu eta bilketa agertokien esparruan eguneratzea.