Nafarroako lau nekazari gaztetik batek ekoizpen ekologikoa aukeratu du etorkizuneko apustu gisa. Modalitatea, gehigarririk eta abusu kimikorik gabeko produktu on eta hurbilaren paradigma, Europar Batasunaren lehentasunetako bat da, asmo handiko horizontearekin lan egiten baitu: kontinenteko lur langarri guztien % 25 ekoizpen ekologikoan egotea 2030erako.
Eraldaketa motela da, baina Nafarroak pixkanaka egiten du bere zatia: lurren ia % 8 ekologikoan ditu – nekazaritza eta abeltzaintzak erabiltzen dituen larreak batuz –, duela hamarkada bat baino bi aldiz gehiago. Joera, Ingurumen eta Landa Garapeneko Departamentuaren ustez, gehiagora doa. Sailak 2024ko urritik laguntzen die Lurberri izeneko programa batean zelaian aritu nahi duten gazte nafarrei. Azken edizioan, lautik batek aukeratzen zuen jada ekologikoa martxan jartzeko, sektoreak gaur egun dituenak baino askoz kopuru handiagoak.
Ekologikoa ez da soilik lehentasuna EBrentzat: baita Nafarroarentzat ere. Europak “baserritik mahaira” leloa gida bihurtu du. Kalitatezko produktuarekin du zerikusia, herrietan jendea sustraitzearekin, usadio tradizionalei eta ohiturei eustearekin, eta elikagaien industria kimiko handiarekiko mendekotasun txikiagoarekin. Baina baita buruaskitasunarekin eta elikadura subiranotasunarekin ere, mundu nahasi baten garaian, non kate logistikoak arriskuan egon daitezkeen eta 10.000 kilometrora gatazka batek uzta bat arriskuan jar dezakeen. Ekologikoa apalagoa da, ez hain indartsua, askoz merkatu gutxiagorekin. Baina kalitate handiagoa du, seguruagoa da eta hemengoa da. Ez da gutxi.
Izan ere, Foru Gobernuak eslogana kopiatu du, Departamentuak onetsitako plan oso labur batean agertzen dena, eta Nafarroako nekazaritza ekologikoaren 2032. urtera arteko ildo nagusiak marrazten dituena. Sailak bi urte daramatza plana lantzen alderdi ekoizlearekin – nekazari ekologikoak, sektoreko elkarteak, nekazaritzako sindikatuak – eta, bestalde, sektorearen barruan funtsezkoak diren erakundeekin (CPAEN-NNPEK, INTIA S.A., NUP, Tokiko Ekintza Taldeak eta Nekazaritza eta Baso Eskolak).
Emaitza sektorean ondo erori den dokumentu bat da. Hainbat arrazoi daude. Agian nagusia ekologikoan urratsak eman nahi dituzten nekazarientzako aholkularitza bulego tekniko bat sortzea izango da. Europako lehen sektorea ez da erraza: erregulazio handia dago, burokrazia handia. Bulego teknikoak nekazariari lagundu nahi dio, paperekin aholkuak eman ditzaten eta nekazaria soroan aritu dadin.
Bulego tekniko bat erreferentzia-puntu gisa
Bulego hori izango da gainerako guztia hedatzeko erreferentzia-puntua, maila guztietako laguntzak barne. Sektorearen arazo nagusietako bat errelebo falta da. Hortik dator gazteentzako Lurberri programa edo ustiategiak eskualdatzeko Jaurlaritzak aurreikusten dituen konpentsazioak. Nafarroak, planean agertzen denez, gehienez 85.000 €konpentsatuko dizkie beren jarduera uzten duten adinekoei, beren lana sektorean geratzeko asmoa duen gazte batek egin dezan. Oporrak ordaintzeko (aldi horietan ordezkoak kontratatzeko) zein kontziliatzeko ere dirua egongo da, eta hori oso zaila da sektorean.
Planak leihatila berde burokratiko bat abian jartzea aurreikusten du (non paper-izapide bateratu eta ahalik eta errazena izango den), eta tutore laguntzaileen figura abian jartzea ere planteatzen du. Asmoa da dagoeneko finkatuta dauden nekazari ekologikoek ordainsari bat eskuratu ahal izatea, tutoretza ematearen eta beren ezagutzak beste ekoizle gazteago batzuei irakastearen truke.
Ekologikoaren sektoreak balio-katearen barruan botere-kuotarik ez duela jakinda, planak uste du etorkizuna “hurbileko zirkuitu laburrak” eta zuzeneko salmenta direlakoak sustatzean datza. Horretarako, planak kontsumo taldeak, elkarteak… egitura jakin bat martxan jartzea aurreikusten du, eta horrek instalazio publikoak izango ditu, hala nola foroak eta salmenta merkatuak.
Plana, gainera, ikerketa betak zeharkatzen du: sailak badaki lehen sektoreko industria etengabeko aldaketa teknologikoan dagoen industria dela. INTIAn eta NUPen oinarritzea proposatu du, ekologikoarekin zerikusia duten gradu amaierako lanak eta ikerketak sustatzeko, bai eta bioteknologiaren erabilera sustatzeko ere, produktu ekologikoa hobetzen duten polinizatzaile natural gisa.
Planak ez du ezertarako balioko funtsezko hanketako batek herren egiten badu: kontsumitzaileak. Planak badaki oinezko herritarrek ekologikoa eta tokikoa aukeratu behar dutela beste eskaintza batzuen aurrean, eta, beraz, sustapen-kanpainak eta legezko betebeharrak planteatzen ditu administrazioarentzat, erosketa ekologikoa egiteko orduan.