Azken urteotan oso gutxitan ikusi dut euskal enpresa baten CEOa hain gogotsu eta ilusioz beterik dagoela bere konpainiaren garapenarekiko eta hazteko itxaropenekiko, mundu mailako proiekzioarekin, sustraitzetik eta kokatuta dagoen ingurunearekiko konpromisotik abiatuta, batez ere hain aldakorrak diren garai hauetan, non kanpoko faktoreek eta faktore geopolitikoek mundua hankaz gora jar dezaketen egun batzuetan.
Multiverse Computing-eko CEOak, Enrique Lizasok, duela egun batzuk ekitaldi batean egindako hitzaldian, baikortasun eta konfiantzazko txute bat atera zuen Gipuzkoako garapen ekonomikoaren etorkizunean, teknologia berrien eta ezagutzaren industrian oinarrituta, Donostian kokatutako adarbakar horren aurreikusitako bilakaera eta hazkunde-planak xehatuz, 2.000 milioi eurotan balioetsita. Dagoeneko trakzio-konpainia bihurtu da, eta, une honetan, lau enpresak kargatzen dute haren inguruan.
Adimen artifiziala eta algoritmo kuantikoak lantzen dituen konpainia honek 500 milioi euroko finantzaketa-erronda itxi berri du, eta, aurten, bere plantilla bikoiztu nahi du 400 pertsonara iritsi arte. Estatuan dauden zazpi adarbakarretako bat da, eta oraindik oso urrun dago Erresuma Batutik (80), Alemaniatik (47) edo Frantziatik (34). Ez aipatzearren Estatu Batuetan dauden mota horretako 938 konpainiak, edo Txinako 310 konpainiak eta Indiako 90 konpainiak, adibide batzuk jartzearren.
2019an sortu zen startup hori Donostian instalatu zen, Marisa Arriolak eta BIC Gipuzkoan zuzentzen duen talde osoak duten usaimenari, intuizioari eta etorkizuneko perspektibari esker. Talde horrek, bi egun barru, Gipuzkoako Aldundiaren inplikazioa ez ezik, Multiverse Computing enpresaren sortzaileek enpresa bat garatzeko behar zituzten 50.000 euroak ere lortu zituen. Ordura arte, enpresa hori finantzen munduari aplikatutako teknologia kuantikoari buruzko proiektu bat zen, eta Toronton (Kanada) enpresa-azeleragailu baten interesa erakarri zuen.
Aitortu beharra dago malgutasunari, azkartasunari eta berrikuntzaren aldeko apustuari eta Gipuzkoako erakundeen oinarri teknologikoko enpresei esker, Multiverse Computing-en sortzaileek babesa eta laguntza publikoak lortu zituztela bi egunetan, burokraziaren pisua zela eta, Kataluniako Generalitateak ematen zien epea lau hilabetekoa zenean. Bartzelonan, oraindik ere elkarri tiraka ari dira aukera horri ihes egiten utzi diotelako “konputazio kuantikoaren Europako hiriburu” gisa aurkezten den hiri batean, 52 enpresak osatutako ehunarekin ( % 70 startupak eta ETEak dira), 91,4 milioi euro fakturatu eta 470 pertsonari lana ematen dietenak. Badirudi zerbait ondo egiten ari garela lurralde honetan.
Gipuzkoa industria teknologikoaren eta ezagutzaren garapenaren alde egiten ari den apustu horren ordaina da beste herrialde batzuetako europarrok industria teknologikoan dugun subsidiariotasuna hausteko aukera, IAri lotutako enpresen tokiko ekosistema indartsu batetik abiatuta, Multiverse Computing ardatz gisa hartuta. “IAren garapena Europan Donostian finkatzeko aukera dugu”, esan zuen Enrique Lizasok, eta “konpainia Donostian ondo errotuta dagoela eta beti donostiarra izango dela” nabarmendu zuen. Helburu hori errealitate bat izan daiteke, baldin eta erabakiak azkar eta arin hartzen badira eta interes publiko-pribatuak bateratzen badira, teknologia bezalako mundu batean, non abiadura minutuetara arte zenbatzeko modukoa den. Nahi izatea boterea da.
Radarrak inguruan gertatzen den guztiaren zain egon behar duen egoera honetan, Multiverseren hazkunde-planek Europan duen lehiakide nagusia islatzen dute, Mistral frantziarra, 3.000 milioi euro bereganatu berri dituena eta 20.000 milioiko balorazioa lortu duena, balio handieneko Europako konpainia teknologiko pribatua izanik. Gakoa hazkunde-erritmoa ez galtzea da, eta kapital-merkatura jotzea, sektore horrek Europan duen erreferente bihurtzeko, iparramerikarren eta txinatarren aurrean. Horretarako, ez da baztertzen beste finantzaketa-erronda handiago bat deitzea edo Burtsara jotzea, zehazki, Nasdaq estatubatuarrera, Europan kotizazio dual batekin, eta agertoki horrek konpainia oso kapitalizatuta egotea eskatzen du.
Europak IAren eta konputazio kuantikoaren munduan galdu ez dezan beste aukera bat da Airbus motako modelo bat martxan jartzeko aukera planteatzea, hau da, Estatu Batuetako konpainia handiak atzetik utzi dituen hegazkin-fabrikatzailea. Horrela, agertoki horretan ere, Multiverse Computingek lehen mailako rola joka dezake.
Gipuzkoa eremu erakargarria bihurtu da teknologiako inbertsio-funtsek enpresa berrietan inberti dezaten, startupak erakargarri egiten dituzten hainbat baldintza betetzen baititu. Alde batetik, hiri handien tamainatik urrun dauden dimentsio geografikoek erosotasuna ematen dute lanean eta ikerketan, unibertsitateak, zentro teknologikoak eta teknologiarekin lotura handia duen industria-sarea daude, IBMren ordenagailu kuantikoa, bizi-kalitate ona eta, azkenik, biztanleen kultura-maila handia.
Horregatik, ez da harritzekoa B ‘IC Gipuzkoatik elikaduraren arloko goi-mailako teknologiako enpresak ere atera izana, hala nola Biotech Food, zelula-hazkuntzako teknologiatik abiatuta landutako haragia garatu eta ekoizten duena, edo Cultzyme, zeinaren helburua baita bioprozesuak azkartzea IAren ereduen bidez. Enpresa horien sortzaileek beren proiektua Donostian garatzea erabaki zuten, aurkitu zituzten erraztasunengatik, nahiz eta lehen finantzaketa-txandan funts alemaniarretara jo behar izan zuten. Ez aipatzearren bioosasuneko enpresak, hala nola Viralgen, VIVEbiotech, Quimatryx, etab.
Eta Donostia bere garapen eta hazkunderako aukeratu duten oinarri teknologikoko startupak sortzeko prozesu honek aurrera jarraitzen du gelditu gabe, eta aste batzuk barru, amaitzear dagoen mota honetako enpresa batek protagonizatutako eragiketa garrantzitsu bat ezagutuko dugu.
Horregatik, harrigarria da enpresa-sare hori guztia, herrialde honek etorkizunean garapena eta aurrerapena bermatzeko izan behar duen etorkizuneko industriaren euskarri dena, kualifikazio handiko eta soldata-maila altuko enpleguak dituena, Multiverse enpresaren kasuan bezala, urteko 50.000 euroko tartea baitu hasteko – Euskadin 2025ean batez besteko soldata 35.170 eurokoa izan zen –, gehienez 200.000 eurora arte, ez gobernuaren aldetik, ez oposizioko alderdien aldetik, aurreko ostegunean Eusko Legebiltzarrean egin zen Politika Orokorreko osoko bilkuran.
Gipuzkoa eta, beraz, Euskadi, IArekin eta konputazio kuantikoarekin lotutako enpresen ekosistema baten agertoki izan daitezen, apustu hori bultzatzeko borondateari buruzko aipamen bakar bat ere ez, Europak AEBetako eta Txinako subsidiariotasuna hautsi eta kontinentearen garapen politiko eta ekonomikorako funtsezko subiranotasun teknologikoa lor dezan datozen urteetan.
Era berean, deigarria da Imanol Pradales lehendakariaren isiltasuna Eusko Legebiltzarraren aurrean egindako hitzaldian, lehiakortasunaren eraldaketarako herri-itun baten beharrari buruz, euskal produkzio-ehunaren biziraupena ahalbidetuko duena, aurreko mendeko 80ko hamarkadan egin zenaren antzera, non erakundeak, enpresaburuak eta sindikatuak herri hau aurrera ateratzeko konjuratu ziren, ekoizpen-sektore asko aurretik eraman zituen industria-birmoldaketa garrantzitsuaren ondoren, eta Confebaskek behin eta berriz eskatzen ari dena.
Erantzun falta horrek agerian uzten du Adegi Gipuzkoako patronaletik sortu zen ekimena, gero Confebaskek sustatu eta bultzatu duena – bertan biltzen dira euskal hiru patronalak –, ez duela iradokitzen Eusko Jaurlaritzaren gustukoa izan denik, batez ere alderdi ekonomiko eta industrialarena, eta gobernuaren eta euskal enpresarien arteko harremanak ez direla normaltasun bideetatik igarotzen.