Lolorekin, herriko bizilagun batekin, topo egiten dudan bakoitzean, duela urte batzuk irratian esan nuen esalditxoa gogorarazten dit, bezero berriak erakartzeko amu gisa erabiltzen zituzten produktu jakin batzuei banaketa-kate batzuek ematen zieten tratamenduari buruz galdetu zidatenean.
Hutsarteen flaskoa honako hau zen: «Galera-uharteak mozkin-itsaso batean». Ekonomian eta marketinean, zenbait produktu edo zerbitzu beren kostuaren azpitik edo irabazi-marjinarik gabe saltzeko estrategiaz ari da, bezeroak erakartzeko eta gainerako erosketekin etekin globalak sortzeko. Hau da, hizkera arruntean hitz eginez, banaketa-kate batzuek produktu gutxi batzuetan (esnea, olioa, azukrea, drogeriakoak, etab.) galerak izateko aukera ematen duten estrategia da, bezeroa lokalean sartu eta korridore tentagarrietan paseatu ondoren, aurreztutakoa uharte txiki horietan utz dadin, eta askoz gehiago, gainerako produktuetan.
Ez izan beldur. Ez da nire asmoa gaiztoei eta okerragoei buruz hitz egitea, erraiak erretzen dizkidan kontu bati heltzea baizik. Duela gutxi, Eurostatek, Europar Batasuneko Estatistika Bulegoak, argitaratu zuen Espainiako Estatuko nekazaritza-ekoizpenaren jatorrizko batez besteko prezioa % 8,7 jaitsi zela 2025eko bigarren hiruhilekoaren aldean; aldiz, nekazaritzako inputen batez besteko prezioa (kostua) % 4,7 igo zen 2026ko bigarren hiruhilekoan. Atera ezazu zerorrek egoera horren ondorioa ekoizleentzat, gastuak igo eta diru-sarrerak jaitsi egiten baitira. Zuria eta botilan.
Bestalde, FEGAk, ministerio-erakundeak, laguntza jasotzen dutenen profilari buruzko txostena argitaratu berri du, adinaren eta sexuaren arabera. Adinaren faktoreari dagokionez, esan digu 25 urtetik beherakoak % 0,71 direla Estatuan eta % 1,02 Euskadin; 25 eta 40 urte bitartekoak, % 8,12 Estatuan eta % 9,47 Euskadin; 40 eta 65 urte bitartekoak, % 51,62 Estatuan eta % 54,90 Euskadin; eta piramidearen gailurrean, 65 urtetik gorakoak % 39,56 dira Estatuan eta % 34,61 Euskadin. Hau da, heren bat baino gehiago erretiratzeko adinean dago. Komeni da argitzea txosten hau NPBren zuzeneko laguntzak jasotzen dituztenen errealitatea aztertzera mugatzen bada ere, ez dudala uste sektorearen argazkia, oro har, gehiegi desberdina denik. Zoritxarrez.
Jabetzen naiz zifra izugarri horien atzean oso errealitate konplexua dagoela, baina, beldur naiz, belaunaldien arteko errelebu kopuru kaskar horien atzean (gaztetzat hartzea 40 urtera arte igota ere, % 10 ingurukoa gara), funtsean, nekazaritza-jardueraren errentagarritasun falta dagoela. Badakit errentagarritasuna ez dela errelebo falta horren arrazoi bakarra; beste faktore asko daude, hala nola jardueraren prestigio sozial txikia, lanbidea familia- eta gizarte-bizitzarekin uztartzeko zailtasuna, lurrik eza, jardueran hasteko behar diren inbertsio handiak eta abar, baina, ziur asko oker banago ere, uste dut egungo ustiategien barruan belaunaldi-erreleborik ez dagoen edo aktibo berrien instalazio-tasa oso txikia den kasu gehienetan, bai ala bai, lehen mailako jardueraren errentagarritasunik eza edo errentagarritasun urria bezain antzemanezina dagoela.
Eta errentagarritasun faltaz edo biziraupen hutserako errentagarritasunaz hitz egiten dudanean, ez naiz ari aldamioari eusteko zuzeneko laguntzetan oinarritzen den jarduera batez (gogoan izan ekoizleek dituzten pedigueñoen irudiak proiektatzen duen prestigio sozialik eza), ez eta administrazioei ekoizpena erosten dutenek (industria, kooperatiba, merkataritza edo banaketa) ekoizpen-kostuak estaltzeko prezio bat ordain diezaieten erregutu behar dien jarduera batez ere. Hau da, dirudienez, nekazariek ekoizpen-kostuak estaltzearekin konformatu behar dute, eta ez dute beren lanagatik nolabaiteko etekinik lortu nahi izan behar, ekoizpen-kostuak estaltzeaz gain, etxeko gastu arruntei aurre egiteaz gain, seme-alabei hezkuntza-baldintza hobeak, etxebizitza eta abar emateaz gain, edo beren ustiategia modernizatzen inbertitzen jarraitu behar dute, atzean ez geratzeko eta lan-karga murrizteko.
Kostuetatik beherako prezioetan etsi behar dugu, ixten dituzten ustiategiak zenbatuz. Kostuak estaliz gero, gero eta zahartuago dauden aktiboak izango ditugu, eta ekoizpen-instalazioak gero eta zaharkituagoak. Lehen aipatutako luxu horiei aurre egiteko onurarik gabe, utzidazu ironia, ez dago etorkizunik.
Are gehiago, batzuek, itxuragabekeria osoz eta besteen isiltasunak babestuta, sektore ekoizlea «galera-itsasoan mozkin-uhartetxoetan» bizitzera kondenatzen dutenean.