Bizkaia, teknologia kuantikoen garapenaren alde

Bizkaiko Foru Aldundiak Quantum Ecosystem aurkeztu du asteazken honetan, teknologia kuantikoen esparruan lurraldearen nazioarteko posizioa sendotzeko eta ezagutzaren eta etorkizuneko quantum garapenen erreferentzia-polo bihurtzeko estrategia.

Foru erakundeak San Mames estadioa aukeratu du Accenture, IBM eta Telefónica enpresek, nazioartean eraldaketa digitalaren buru direnek, parte hartzen duten estrategia bat abian jartzeko. Quantum Ecosystem-eko bazkide gisa Bilboko Udala, Euskadiko Ezagutzaren eta Teknologiaren Industrien klusterra, Gaia, Tecnalia, Silicon Europe, EHU, Deustuko Unibertsitatea eta Mondragon Unibertsitatea ere nabarmentzen dira.

“Aukera paregabea dugu Bizkaia bigarren belaunaldiko teknologia kuantikoak ahalbidetuko dituzten aurrerapen sozioekonomikoen buruan kokatzeko. Funtsezkoa da ekosistema osoa inplika dezagun gaur gure gain hartu dugun erronka handi honetan. Erronka horrek aurrera egin behar du datozen aldaketei aurre egiteko; teknologia kuantikoak mundu osoko aurrerabidearen eta ekonomiaren oinarri izango diren etorkizuna izan behar du “, azaldu du Ainara Basurko Ekonomia Sustapeneko diputatuak ekitaldiaren irekieran.

Quantum Ecosystem lankidetzaren eta aplikagarritasunaren alde

Quantum Ecosystem ekosistemaren funtsezko eragileetan oinarritzen da: Unibertsitateak, ikerketa-zentroak, ehun industriala eta korporatiboa, startupak eta korporazio digital handiak. Estrategiaren lehen ardatza ezagutzak eta kultura zientifikoa gizartearen eta ehun produktiboen geruza guztietan prestatzea eta zabaltzea da.

Lehenengo urrats hori Bizkaiko Foru Aldundiak, Accenturek, IBMk eta Telefónicak Euskadin teknologia kuantikoen garapena bultzatzeko lortutako akordioan oinarrituko da. IBMk teknologia kuantikoei buruzko unibertsitate arteko master bat definitzen eta sortzen lagunduko du, Bizkaiko lurraldeko unibertsitateek (EHU, Deustuko Unibertsitatea eta Mondragon Unibertsitatea) industriaren zerbitzura kualifikazio handiko talentua gara dezaten. 42 Urdulizko ikasleek ere, Telefónica Fundazioak eta Bizkaiko Foru Aldundiak Urduliz Dorrean bultzatutako programazio-campusak, teknologia kuantikoei buruzko prestakuntza espezifikoa jaso ahal izango dute. Aldi berean, Telefónicak bere esperientzia eta ezagutza emango ditu teknologia kuantikoan, eta bere sarearen bidez komunikazio seguruak egiteko gai izango da, gaur egun deszifraezinak diren gako kuantikoekin bi puntu sekurizatuz. Horri guztiari esker, teknologia mota hori bultzatu ahal izango da, zerbitzuetan ingurune hiperseguruak sortuz, hala nola, bankan. Gainera, Accenturek pilotuak hedatzeko, kasuak identifikatzeko eta garatzeko jarduerak bultzatuko ditu, ekosistemari industriari aplikatutako Quantum Computing laborategi globalen esperientzia eta gaitasunak emanez.

Europako Batzordeak interesa agertu du proiektuarekiko. Óscar Díez, Europako Batzordeko Head of Sector Quantum Computing erakundeak Quantum Now azokan parte hartu du Brusela ildo horretan egiten ari den ahaleginen berri emateko.

Bilbo Estatuko Quantum Flagship sarearen hiru nodoetako bat da, Madril eta Bartzelonarekin batera. Quantum Flagship Europako Batzordeak finantzatutako ikerketa-ekimen handienetako bat da, Europa aurrerapenaren abangoardian jartzeko.

Europako Batzordea bere ekimenean ari da lanean quantuma bultzatzen laguntzeko, Bigarren Iraultza Kuantikoan murgilduta gaudela sinetsita (konputazio kuantikoaren garapenari esker). Aditu guztien esanetan, bigarren iraultza hau Interneten etorreraren antzekoa izango da, eta, beraz, orain teknologia hori ikertzen hasten ez dena, eztanda egiten duenean, ez da teknologia hori erabiltzeko gai izango.

Bizkaiak badu ordenagailu kuantikoetarako sarbidea

Bizkaiko Foru Aldundia IBM Quantum Networkekin bat egiten duen bigarren huba da Espainian, CSICen ondoren, eta bosgarrena Europar Batasunean. IBM Quantum Hub gisa, Bizkaiko Foru Aldundiak IBMren konputazio kuantikoko sistemetarako sarbidea izango du, IBM Clouden bitartez, baita IBMren esperientzia kuantikorako eta Qiskit software kuantikoa garatzeko tresnetarako ere.

Bizkaiko Foru Aldundiak sarbide berezia eman die lurraldeko unibertsitate guztiei, ikertu eta esperimentatu ahal izan dezaten. Izan ere, UPV-EHUk zeregin garrantzitsua du dagoeneko lurraldearen ekosisteman, eta nazioarteko ospea du arlo horretan. Oinarrizko ikerketan (purua) eta ikerketa basiko-aplikatuan unibertsitate liderretako bat da. Munduko kuantikako master bakanetako bat ere badu, eta lehena Estatuan. Eta OpenSuperQ partzuergoko Europako hamar unibertsitateetako bat da, zehaztapen irekiak dituen ordenagailu kuantikoa lortzeko Europako ekimena (open source eredua). Ekimenean parte hartzen duen Espainiako bakarra da.

Konputazio kuantikoa, informatikaren paradigma berria

Egunero esperimentatzen ditugu konputazio klasikoaren onurak. Hala ere, erronka berezi batzuk planteatzen zaizkigu, eta gaur egungo ordenagailuek ezin dituzte horiek konpondu; izan ere, kalkulu-potentzia askoz handiagoa behar da, fisika kuantikoaren legeak exekutatzen baditugu soilik posible dena. Horrek ordenagailu kuantiko unibertsalak garatzea dakar.

Konputagailu kuantikoek ez dituzte kalkuluak modu eraginkorrago eta azkarragoan egiten, teknologia klasikoetan oinarritutako superordenagailuek baino kontsumo energetiko nabarmen txikiagoarekin. Gainera, adimen artifizialaren garapena bizkortzeko ahalmena dute. Horrek lagunduko digu, adibidez, ibilgailu autonomoen softwarea hobetzen.

Ordenagailu kuantikoek simulatzen saiatzen diren mikropartikulen propietate berberak erabiltzen dituzte, eta, beraz, erreakzio kimiko konplexuagoak erabili ahal izango dituzte, material eraginkorragoak ekoizteko eta lehendik dauden produktuak hobetzeko, hala nola auto elektrikoen bateriak eta eguzki-panelak. Osasun-zientzietan ere sendagai hobeak eta merkeagoak garatzeko gai izango dira.

Azken batean, simulatzea eskatzen duen sistema konplexu eta zalantzazkoa duen edozein eremutan erabili ahal izango dira. Hori ia edozein sektoretara estrapolatu daiteke: biologia, astrofisika, automozioa, kimika, medikuntza, farmakoen ikerketa, iragarpen meteorologikoak edo finantza-merkatuen azterketa.