Uste zuen zentzugabetasuna eta eromena bere endogamian bizi ohi ziren beste eremu batzuen zati bat zela, errealitatearekin oso iragazkorra ez zena eta hiritar sentitzean errefraktarioa, baina inoiz imajinatu ezin izan nuena da jakintzaren, analisiaren, eztabaidaren eta hausnarketaren tenpluan betozko erabaki bat hartzea zalantzan jarri gabe -hala dirudi arduradunen erreakzioengatik- herrialde honentzat dituen ondorioak, bai bere kanpoko bai barneko ospean, bai bere ekonomiarentzat, enpresentzat eta bere unibertsitate publikoarentzat. Azken batean, euskaldunen etorkizunerako.
EHUko Gobernu Kontseiluak erabaki du ez berritzea CAFekin sinatutako lankidetza-hitzarmena. Horren bidez, Gipuzkoako enpresak proiektu zientifiko eta teknologikoak garatzeko gela bat finantzatzen zuen Bilboko Ingeniaritza Eskolan, Jerusalemen tranbia-linea bat eraikitzen ari delako, 2019an 1.800 milioi euroko zenbatekoarekin esleitutako kontratu bati esker. Gela hori martxan egon den lau urteetan, 30 ikasle inguru izan dira mugikortasunaren arloan trebatzen.
EHUko gobernu kontseiluak CAFekin hausteko hartutako alde bakarreko erabakiaren jatorria 2024ko apirilean onartutako kode etiko bat da, non Palestinaren laguntzarako unibertsitate publikoaren konpromisoa jasotzen den Gazako sarraskiaren aurrean, baita giza eskubideak eta NBEk gatazkan emandako ebazpenak betetzea ere. Testuinguru horretan, errektoretza-taldeak, Joxerramon Bengoetxeak gidatuta, iazko irailean iragarri zuen enpresekin sinatuko ziren hitzarmenetan giza eskubideak errespetatzeko eta arma industriarekin ez lotzeko klausulak jasoko zirela, eta, hortik abiatuta, lantalde bat eratu da dauden lankidetza akordioak berrikusteko, besteak beste, CAFena, urte amaieran amaitzen zena.
Aspalditik dago obsesio bat talde batzuen aldetik CAF Israelgo gobernuaren jarduerekin lotzeko, zeren, jakina, ez baitago inolako loturarik plano etiko batetik Netanyahuren Exekutiboa palestinar herriaren aurka egiten ari den sarraskiarekin. Are gehiago, CAFek berak, Balore Merkatuaren Batzorde Nazionalari (CNMV) zuzendutako komunikazio batean – burtsan kotizatutako enpresa den aldetik –, duela urtebete defendatu zuen “enpresa etikarekin eta giza eskubideen errespetuarekin duen konpromisoa eragiketa guztietan, balio katea barne, erantzukizun eta gardentasun estandar gorenetan oinarrituta”.
Era berean, adierazi zen CAFek Zisjordaniako tranbiaren proiektuan izandako jarduera NBEren Gatazkek Eragindako Testuinguruetan Arreta Egokiaren Gidaren arabera eta Espainiako Administrazioaren eta Versaillesko (Frantzia) Apelazio Gortearen babesarekin gauzatzen ari dela. Giza eskubideen urraketarik ez badago, ez dago CAFek duela zazpi urte, Gazako genozidioa baino hiru urte lehenago, esleitu zioten Jerusalemgo tranbiaren kontratua betearazten jarraitu ezin izatea eragozten duen oinarri juridikorik; izan ere, genozidioak 74.500 pertsona hil ditu, eta horietatik 20.000 haurrak dira, eta 175.600 pertsona zauritu ditu. Ez dago Naza dokumentala ikusi beharrik Gazan egindako gizateriaren aurkako krimen izugarri horien egiletza eta erantzukizuna non kokatzen diren jakiteko.
EHUren erabakia hain da zentzugabea, ezen Bilboko Ingeniarien Eskolako zuzendaritzatik, Estatuan ospe handia duen zentro batetik, zalantzan jarri baita neurria, eta adierazi baita CAF Gelan egiten ari ziren proiektuek ez zutela inolako loturarik Israelekin, eta horietako batzuek lotura zutela Bilboko eta Gasteizko tranbiaren ibilbideko bihurguneetako zarata murriztearekin edo hiriko autobusen garraioa digitalizatzearekin.
EHUk irizpide horiek aplikatzen jarraituko badu ikasleak prestatzeko euskal enpresekin hitzarmenak sinatzeko orduan, oso zaila izango du hautagaiak aurkitzea, ez baitira gutxi Israelekin harremanak dituzten euskal konpainiak edo giza eskubideak errespetatzen ez diren herrialdeetan, hala nola Estatu Batuetan. Herrialde hori, Netanyahuren Gobernuaren beharrezko kolaboratzailea izateaz gain, Iranen bezalako gerrak sustatzen ditu, edo Venezuelan bezalako agintariak bahitzen ditu, gero petrolioa mozteko. Zerrendari Errusiarekin, Pertsiar Golkoko herrialdeekin, Turkiarekin, Marokorekin, Argentinarekin eta abarrekin harremana duten enpresak gehitu dakizkioke, guztiak ere giza eskubideak etengabe errespetatzen edo zalantzan jartzen ez diren herrialdeak.
Argudio horrekin jarraituz, EHUk kendu egin beharko luke Boise State Universityrekin duela urtebetetik mantentzen duen campus transozeanikoa. Bitxia bada ere, Idaho tradizio errepublikar handiko estatu bat da, non Trumpen ICE parapoliziala jarduera handia izaten ari den etorkin kopuru handi bat atxilotzen herrialdetik kanporatzeko. Fronte Zabaleko hautagai Ada Colauri sarrera galarazi berri dioten herrialde bera da, iaz Gazako flota solidarioan parte hartu izanaren “delituagatik”.
Ildo horretan, beldur gara aurrekari horrekin beste enpresa batzuekin lankidetzan aritzea arriskuan jarriko ote den, batez ere sektore aeronautikokoekin. Bilboko Ingeniaritza Eskolak gradu bat jarri nahi du abian enpresa horiekin, espezialitate horretan talentua prestatzeko eta ikasleei beste aukera batzuk eskaintzeko, automobilgintzan eta siderurgian sor daitezkeen ikuspegi ezezagunen aurrean. Neurriak kostu akademikoa izan dezake; izan ere, ikasle askok praktikak egiten dituzte unibertsitate-zentroarekin lankidetzan aritzen diren konpainia horietan, eta gero, unibertsitateko prestakuntza amaitu ondoren, lan-merkatuan sartzen dira.
EHUren erabakia ez da modurik onena herrialde honetan dugun aktibo nagusietako bat indartzeko, lurraldean enpresa berriak instalatzeko erakarpen gisa balio baitu, hala nola enpresen, zentro teknologikoen, ikerketa aplikatuko zentroen eta unibertsitateen arteko lankidetza. Euskal enpresa-sare berriaren etorkizuneko oinarriak finkatzeko funtsezko faktorea da, berrantolaketaren mende dauden beste batzuei bide eman behar diena, nazioarteko merkatuaren inguruabar berriak kontuan hartuta. Ekosistema horretako edozein pitzadurak eta unibertsitatea enpresa-saretik aldentzeak herrialde honen lehiakortasuna galtzea ekarriko du ezinbestean.
Badirudi EHUn inork ez diola erreparatu CAFek zer esan nahi duen eta zer garrantzi duen ez bakarrik Gipuzkoako ekoizpen sarean, baita Euskadikoan ere, eta mugikortasunaren sektorean, trenbidekoetan zein autobusetan, nazioartean proiekzio handiena duen euskal industriaren erreferente gisa duen zereginari ere. Nazioartekotutako enpresa da, Europako trenbide sektoreko erraldoi handiekin berdinetik berdinera lehiatzen dena, eta mundu osoan 18.424 pertsonako plantilla duena, eta horrek Estatuan langile gehien dituzten konpainien artean 22. postuan kokatzen du.
Era berean, EHUko errektoretzako kideak ez dira ohartuko datu oso garrantzitsu batez, hau da, CAFen kapitalaren % 23,33 langileena dela, Gizarte Zorroaren bidez, eta, beraz, langileek parte hartzen duten euskal enpresa bakarrenetako bat da.
Tresna baliotsua da, herrialdean duen sustraitzea indartzeko, enplegua babesteko eta konpainiaren etorkizuna baldintzatu lezakeen atzerriko inbertitzaileen sarrera saihesteko balio duena. Datu hori ez da batere txikia, gaur egun munduko ekonomiak bizi dituen inguruabarrei erreparatzen badiegu.
Harrigarria da EHUn, kasu honetan bezala, garrantzi politiko handia duten erabaki jakin batzuk hartzen direla, bai kanpoan, bai barruan; izan ere, erakunde publikoa den aldetik, haren jarduerek bat etorri beharko lukete euskal erakunde publiko guztiekin.
Alde batera utzita erakunde akademiko gisa eta jakintzaren erakunde gisa, bere kontsiderazio propioa kontuan hartuta, neutraltasun-maila bat gorde beharko lukeela, gure herri honetan gertatzen denaren azterketatik, eztabaidatik eta hausnarketatik abiatuta.
Erabaki horrek norabide jakin batean kokatzen du jarrera politikoa, eta ez da ona ez unibertsitatearentzat berarentzat, ez eta, are gutxiago, sustatzaileek beren planteamendu ideologikoetan bat egiten dutela diruditen prestakuntzarentzat ere, ez baitute batere mesederik egiten beren jarduerek ziurgabetasunez betetako egungo egoera honetan, non neurritasuna eta neurritasuna eskatzen diren. Hori, dirudienez, eskasa da.

